BIAŁORUŚ

BIAŁORUŚ

Białoruś (Republika Białoruś) - państwo w Europie Wschodniej, ogłosiło niepodległość w 1991 roku.

Hymn Państwowy

Tytuł: ??, ???????? (My, Białorusini)


Godło Państwowe

...

Godło państwa BIAŁORUŚ

Dane podstawowe

Mińsk

Mińsk to stolica kraju BiaŁoruŚ.

Stolica

białoruski, rosyjski

Oficjalny język urzędowy dla kraju BiaŁoruŚ to język białoruski, rosyjski.

Język urzędowy

republika

Ustrój polityczny dla kraju BiaŁoruŚ to republika.

Ustrój polityczny

prezydent Aleksander Łukaszenka

Głowa państwa dla kraju BiaŁoruŚ to prezydent Aleksander Łukaszenka.

Głowa państwa

premier Siarhiej Sidorski

Szefem rządu dla kraju BiaŁoruŚ jest premier Siarhiej Sidorski.

Szef rządu

84.207 600

Powierzchnia dla kraju BiaŁoruŚ to 84.207 600 km2.

Powierzchnia km2

miejsce

Miejsce pod względem wielkości powierzchni państwa na świecie dla kraju BiaŁoruŚ to miejsce.

Powierzchnia na świecie

78.10 300 483

Liczba ludności dla kraju BiaŁoruŚ to 78.10 300 483 mieszkańców.

Liczba ludności

miejsce

Miejsce pod względem ilości ludności dla kraju BiaŁoruŚ to miejsce na świecie.

Ludność na świecie

50

Gęstość zaludnienia dla kraju BiaŁoruŚ to 50 osób/km2.

Gęstość zaludnienia

rubel białoruski (BYR)

Oficjalna jednostka monetarna dla kraju BiaŁoruŚ to rubel białoruski (BYR).

Jednostka monetarna

UTC +2 - zima
UTC+3 - lato

Ustalona strefa czasowa dla kraju BiaŁoruŚ to UTC +2 - zima
UTC+3 - lato.

Strefa czasowa

??, ???????? (My, Białorusini)

Tytuł hymnu państwowego dla kraju BiaŁoruŚ to ??, ???????? (My, Białorusini).

Hymn państwowy

BY

Kod ISO 3166 dla kraju BiaŁoruŚ to BY.

Kod ISO 3166

.by

Domena internetowa dla kraju BiaŁoruŚ to .by.

Domena Internetowa

BY

Kod tablic samochodowych, rejestracyjnych aut dla kraju BiaŁoruŚ to BY.

Kod samochodowy

+375

Kod telefoniczny dla kraju BiaŁoruŚ to +375.

Kod telefoniczny

Dominująca religia dla kraju BiaŁoruŚ to .

Religia dominująca

Produkt Krajowy Brutto dla kraju BiaŁoruŚ to .

PKB

Produkt Krajowy Brutto na osobę dla kraju BiaŁoruŚ to .

PKB na osobę

Geografia

  • Białoruś graniczy od zachodu z Polską i Litwą, od południa z Ukrainą, od wschodu z Rosją i z Łotwą od północy. Bez dostępu do morza.
  • Całkowita granica lądowa: 2 969 km
  • Długość granic z sąsiadującymi państwami: Łotwa 143 km, Litwa 462 km, Polska 399 km, Rosja 990 km, Ukraina 975 km
  • Najwyższy punkt: Góra Dzierżyńskiego (Święta Góra) 346 m n.p.m
  • Najniższy punkt: Niemen 90 m n.p.m

Największe miasta: Mińsk (stolica), Grodno, Witebsk, Homel, Bobrujsk, Brześć nad Bugiem, Baranowicze, Borysów, Mohylew.

Historia

Pierwsi mieszkańcy pojawili się na terenach Białorusi sto tysięcy lat temu. W IX wieku powstały księstwa wschodniosłowiańskie m.in. połockie, turowskie, pińskie i smoleńskie. W X wieku rozpoczęła się chrystianizacja Słowian wschodnich, zakończona dopiero w XV-XVI wieku. Ludność wschodniowsłowiańska mówiąca jezykiem rusińskim stanowiła większość w Wielkim Księstwie Litewskim. Na państwo Witolda składała się Ruś Biała i Czarna, jak również Zaleska. Trzeba dodać, że język starobiałoruski był w okresie panowania Giedyminowiców językiem państwowym, zanim wyparty został przez język polski (oficjalnie w 1696 roku)

W konsekwencji rozbiorów Rzeczypospolitej Obojga Narodów tereny białoruskie przeszły pod władanie Rosji. Tłumiono wówczas wszelkie oznaki niezależności Białorusinów - zaczynając od języka, poprzez likwidację unii brzeskiej na terenach wcielonych do Cesarstwa aż po odbieranie majątków szlachcie białoruskiej. Białorusini wzięli udział w polskich powstaniach: listopadowym i styczniowym. Główni działacze polityczni tacy jak Konstanty Kalinowski (brus. Kastuś Kalinouski) i Sierakowski opowiadali się za wskrzeszeniem unii polsko-litewskiej z autonomią Białorusi w jej ramach. Za działalność patriotyczną spotykały ich represje ze strony carów (m.in. Kastuś Kalinowski został powieszony w 1864).

Koniec XIX wieku i początek XX to okres, w którym kształtuje się elita kulturalna i polityczna rozpowszechniająca ideę narodu białoruskiego. W roku 1902 Wacław Iwanowski powołuje Białoruską Partię Rewolucyjną, a rok później bracia Iwan i Anton Łuckiewiczowie powołują Białoruską Rewolucyjną Hromadę. Pierwsza legalna gazeta białoruska pod nazwą Nasza Dola wychodzi 1 września 1906 i jest nieoficjalnym pismem BSH.

25 marca 1918 Białoruś w wyniku pokoju w Brześciu i porozumienia z państwami centralnymi po raz pierwszy w historii (na krótko) ogłosiła niezależność - powstała wówczas tzw. Białoruska Republika Ludowa).

27 lutego 1919 powołana została Litewsko-Białoruska Republika Rad.

Na mocy pokoju ryskiego tereny Białorusi podzielone zostały między Polskę a Rosję. Głównym ośrodkiem kulturalnym inteligencji białoruskiej stało się Wilno oraz w niewielkim stopniu Białystok.

Po sowieckiej stronie kordonu utworzono Białoruską Republikę Radziecką (BSRR) ograniczoną terytorialnie do Mińska i okolic. W wyniku agresji radzieckiej na Polskę 17 września 1939 do Białoruskiej SRR przyłączono wschodnią część Mazowsza, Podlasie, Grodno i Polesie. W latach 1941-44 Białoruś była okupowana przez wojska niemieckie.

Dla zwiększenia siły ZSRR w ONZ (oficjalnie w uznaniu zasług Białorusinów w czasie II wojny światowej) przyznano BSRR miejsce w ONZ, obok USRR.

26 kwietnia 1986 w wyniku wybuchu jednego z reaktorów jądrowych w elektrowni w Czarnobylu poważnie skażona została znaczna część Białorusi.

Deklaracja suwerenności została uchwalona przez Radę Najwyższą 27 lipca 1990, lecz pełna niepodległość Republiki Białoruś nastąpiła po rozwiązaniu ZSRR, gdy w grudniu 1991 w białoruskiej rezydencji rządowej Wiskuli podpisano tzw. układ białowieski.

System polityczny Białorusi po 1994 przerodził się w republikę prezydencką, z wyraźnymi cechami państwa autorytarnego. Prezydentem niezmiennie pozostaje Aleksander Łukaszenko, który oskarżany jest przez społeczność międzynarodową o łamanie praw człowieka.

Polityka

Władzy Łukaszenki i jego zwolenników przeciwstawiają się organizacje opozycyjne. Wśród organizacji opozycyjnych najsilniej działa Białoruski Front Ludowy. Poza tym jako opozycyjne wobec rządów Łukaszenki, to Żubr, Charter97, Zjednoczona Partia Obywatelska, Białoruska Socjaldemokratyczna Partia (Hromada). Organizacje opozycyjne głównie domagają się respektowania praw człowieka, wolności słowa oraz możliwości używania w życiu publicznym języka białoruskiego.

Podział administracyjny

Białoruś od czasów Białoruskiej SRR podzielona jest na 6 obwodów, które dzielą się na rejony (biał ???? - rajon), oraz miasto wydzielone Mińsk.

Kultura

Kultura białoruska nie może się swobodnie rozwijać w granicach kraju. Prezydent skutecznie dusi w zarodku wszelkie ogniska wolnomyślicieli, w których rozwinąć może się działalność opozycyjna m.in. zamknięto Uniwersytet Humanistyczny oraz inne szkoły gdzie językiem wykładowym był białoruski.

Media są w większości upaństwowione i propagują kulturę "poprawną politycznie". To w Polsce najprężniej działają organizacje pronarodowe. W Białymstoku znajduje się rozgłośnia radiowa, która nadaje audycje dostępne na Białorusi. Nieopodal (w Gródku) co roku z inicjatywy BAS-u na uroczysku Boryk odbywa się Festiwal Muzyki Młodej Białorusi "Basowiszcza", gdzie młodzi muzycy wprost ze sceny mają możliwość wykrzyczenia gniewu i haseł nawoływujących do walki z reżimem.

Legendą muzyki białoruskiej jest NRM (dobrze znany także w Polsce-liczne koncerty, współpraca z Pidżamą Porno), równie dużą popularnościa cieszą się takie zespoły jak: Indiga, Ściana, BN, Zero-85, Krama, Żyhimont Vaza, Ulis, IQ 48, Neuro Dubel i inni.

Gospodarka

Białoruś w rankingach

1. Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2005 (Wskaźnik Rozwoju Społecznego, HDI, Human Development Index), stosowany przez ONZ-owski Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP, United Nations Development Programme): Białoruś jest zaliczana do górnej kategorii krajów z wysokim wskaźnikiem rozwoju społecznego, ma wartość wskaźnika 0,804 (wzrost o 6,5% w porównaniu z r 1995) i 64. miejsce na 177. Polska ma wskaźnik 0,870 (wzrost o 5,8% w porównaniu z r 1995) i lokatę 37..

2. Wskaźnik Jakości Życia 2005 (Quality of Life Index, The Economist): 100. miejsce na 111. (Polska 48).

3. Wskaźnik Wolności Gospodarczej 2007 (Economic Freedom Index): w dorocznym raporcie amerykańskiej Heritage Foundation z 2007 (przygotowanym przy współudziale "Wall Street Journal"), Białoruś została zakwalifikowana do grupy państw o "represjonowanej gospodarce" i zajęła 145. miejsce (na 157), za Bangladeszem i Wenezuelą, tuż przed Burundi i Czadem.

Ok. 80% PKB wypracowywanego jest przez sektor państwowy. Gospodarka oparta jest na rolnictwie i przemyśle i pozostaje w dużej zależności ekonomicznej od Rosji. Dochód narodowy: 79,13 mld USD, 7 700 USD na 1 mieszkańca (2005). Inflacja: 8% (2005). Wzrost PKB: 8-9% (2005). Stopa bezrobocia: 1,5% (oficjalne dane 2005). Rezerwy walutowe: 637 mln USD (2004). Zadłużenie zagraniczne: 324 mln USD (2006). Struktura zatrudnienia: przemysł (41,9%), usługi (40,2%), rolnictwo (18,9%). Handel zagraniczny: eksportuje się gł. maszyny (45%), artykuły konsumpcyjne (17,8%), natomiast importuje się maszyny (31,1%), artykuły konsumpcyjne (13,7%). Głównymi partnerami handlowymi są kraje byłego ZSRR. Obroty handlowe z zagranicą – eksport: 15,9 mld USD (2005) z czego do Rosji 5.7mld $. Import: 11,09 mld USD (2003).

Według raportu OECD na 2003 rok Białoruś jako jedyny, obok Uzbekistanu, kraj byłego ZSRR uzyskał PKB większe niż w 1991 roku, tuż przed rozpadem.

Rolnictwo

Struktura użytkowania ziemi: użytki rolne stanowią 60,4% powierzchni kraju, użytki zielone, głównie urodzajne pastwiska - 14%, grunty orne 31%. Uprawia się: zboża (żyto, owies, jęczmień, pszenica, gryka), konopie, tytoń, chmiel, len, ziemniaki, buraki cukrowe, rośliny pastewne, owoce (jabłonie), warzywa. Wskutek wybuchu elektrowni jądrowej w Czarnobylu na Ukrainie w 1986 znaczne obszary rolne w południowo-wschodniej części kraju zostały silnie skażone i nie są wykorzystywane rolniczo. Rozwinięta hodowla bydła, trzody chlewnej, drobiu oraz zwierząt futerkowych i pszczelarstwo. Rozwinięte leśnictwo.

Przemysł

Rozwinięty przemysł: elektromaszynowy (produkcja obrabiarek), środków transportu (produkcja samochodów ciężarowych, ciągników, rowerów), chemiczny (produkcja nawozów potasowych, włókien syntetycznych), petrochemiczny (rafinerie ropy naftowej), elektroniczny (telewizory, radioodbiorniki), włókienniczy (lniarski, wełniany), spożywczy (mięsny, mleczarski), drzewny (produkcja mebli), papierniczy, materiałów budowlanych, szklarski (słynna w świecie produkcja kryształów i porcelany), skórzany. Liczne zakłady rzemieślnicze (garncarskie, wikliniarskie). Eksploatacja węgla kamiennego, ropy naftowej, fosforytów, soli kamiennej i potasowej, rud metali, torfu, łupków bitumicznych oraz surowców budowlanych (wapieni, margli, gliny, piasków). Energia elektryczna (31,4 Twh, w 1995, co daje 3045 kWh na 1 mieszkańca) produkowana jest głównie w elektrowniach cieplnych: Berezowskiej (640 MW), Łukomskiej, Smolewickiej. Liczne elektrownie opalane torfem. Komunikacja dobrze rozwinięta, największą rolę odgrywa transport kolejowy (5,5 tys. km linii kolejowej), gł. linia kolejowa Baranowicze-Mińsk-Orsza, fragment magistrali Berlin-Warszawa-Moskwa, oraz samochodowy (52 tys. dróg w tym 36,5 tys. asfaltowych). Liczne żeglowne rzeki oraz kanał rzeczny Dniepr-Bug. Międzynarodowy port lotniczy w Mińsku. Rozwinięty transport rurociągowy (2906 km) przesyłający ropę naftową i gaz ziemny m.in. do Polski, Niemiec, Czech i Słowacji. Przemysł jest rozwinięty lecz bardzo kosztowny ze względu na przestarzałość technologiczną w większości po radziecką.

Demografia

Skład etniczny:

  1. Białorusini - 81%
  2. Rosjanie - 11%
  3. Polacy - 4%
  4. Ukraińcy - 2,5%
  5. Żydzi - 0,3%

Etniczni Białorusini stanowią 81,2% ogółu ludności Białorusi[10]. Następną grupą etniczną są Rosjanie (11,4%), Polacy (3,9%) i Ukraińcy (2,4%). Białoruś ma dwa oficjalne języki urzędowe - białoruski i rosyjski. Wg spisu 1999 jak Bałorusini tak i mniejszości narodowe w domu mówią najczęściej po rosyjsku. Polacy wg statystyk oficjalnych są jedyną grupą etniczną na Białorusi w większości mówiącą w domu po białorusku.

Mniejszość polska

Mniejszość polska w poszczególnych obwodach.

   1. miasto Mińsk - 17 000 (1,0%)
   2. Brzeski - 27 000 (1,8%)
   3. Witebski - 21 000 (1,5%)
   4. Homelski - 4 000 (0,3%)
   5. Grodzieński - 294 000 (24,8%)
   6. Miński - 30 000 (1,9%)
   7. Mohylewski - 3 000 (0,2%)

Głównym skupiskiem Polaków jest na Białorusi obwód grodzieński, gdzie żyje 75% białoruskich Polaków. Liczba osób narodowości polskiej jest sporna, statystyki kościelne oraz własne środowisk polskich podają liczbę od 0,5 do 1,5 miliona

Religie i wyznania

  • prawosławni - 49,82%
  • katolicy - 13,19%
  • protestanci - 1,39%
    • zielonoświątkowcy - 1,15%
    • o pozostali - 0,24%
  • judaizm - 1%
  • pozostali gł. ateiści

Historia