TURCJA

TURCJA

Turcja (tur. Türkiye, Republika Turecka - Türkiye Cumhuriyeti) - państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie ze stolicą w Ankarze. Część europejska - Tracja stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcja jest krajem czterech mórz, gdyż od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne - nazywane w języku tureckim Morzem Białym.

Hymn Państwowy

Tytuł: Istiklâl Marsi (Marsz niepodległości)


Godło Państwowe

...

Godło państwa TURCJA

Dane podstawowe

Ankara

Ankara to stolica kraju Turcja.

Stolica

turecki

Oficjalny język urzędowy dla kraju Turcja to język turecki.

Język urzędowy

republika

Ustrój polityczny dla kraju Turcja to republika.

Ustrój polityczny

prezydent Abdullah Gül

Głowa państwa dla kraju Turcja to prezydent Abdullah Gül.

Głowa państwa

premier Recep Tayyip Erdo?an

Szefem rządu dla kraju Turcja jest premier Recep Tayyip Erdo?an.

Szef rządu

36.779 452

Powierzchnia dla kraju Turcja to 36.779 452 km2.

Powierzchnia km2

miejsce

Miejsce pod względem wielkości powierzchni państwa na świecie dla kraju Turcja to miejsce.

Powierzchnia na świecie

18.75 860 000

Liczba ludności dla kraju Turcja to 18.75 860 000 mieszkańców.

Liczba ludności

miejsce

Miejsce pod względem ilości ludności dla kraju Turcja to miejsce na świecie.

Ludność na świecie

97

Gęstość zaludnienia dla kraju Turcja to 97 osób/km2.

Gęstość zaludnienia

Nowa lira turecka (TRY)

Oficjalna jednostka monetarna dla kraju Turcja to Nowa lira turecka (TRY).

Jednostka monetarna

UTC +2 - zima UTC +3 - lato

Ustalona strefa czasowa dla kraju Turcja to UTC +2 - zima UTC +3 - lato.

Strefa czasowa

Istiklâl Marsi (Marsz niepodległości)

Tytuł hymnu państwowego dla kraju Turcja to Istiklâl Marsi (Marsz niepodległości).

Hymn państwowy

TR

Kod ISO 3166 dla kraju Turcja to TR.

Kod ISO 3166

.tr

Domena internetowa dla kraju Turcja to .tr.

Domena Internetowa

TR

Kod tablic samochodowych, rejestracyjnych aut dla kraju Turcja to TR.

Kod samochodowy

+90

Kod telefoniczny dla kraju Turcja to +90.

Kod telefoniczny

Dominująca religia dla kraju Turcja to .

Religia dominująca

Produkt Krajowy Brutto dla kraju Turcja to .

PKB

Produkt Krajowy Brutto na osobę dla kraju Turcja to .

PKB na osobę

Ustrój polityczny

Ustrój polityczny Turcji opiera się na Konstytucji Republiki Tureckiej z 1982, która głosi, że państwo tureckie jest niepodzielną, laicką, demokratyczną oraz socjalną republiką. Głową państwa jest prezydent wybierany przez parlament na 7-letnią kadencję. Kobiety w Turcji otrzymały czynne i bierne prawa wyborcze 5 grudnia 1934 roku. W roku 1935 kobiety stanowiły 4,6% posłów w parlamencie.

Geografia

* Największe miasta: Stambuł, Ankara, Izmir, Bursa, Adana, Gaziantep, Konya
* Najwyższy punkt: Ararat 5 165 m n.p.m.
* Podział administracyjny: 81 prowincji (iller)

Granice

Turcja graniczy z 8 państwami. Całkowita długość granic wynosi 2 627 km z czego na poszczególne kraje przypada:
* Armenia - 268 km
* Azerbejdżan (Nachiczewan) - 9 km
* Bułgaria - 240 km
* Gruzja - 252 km
* Grecja - 206 km
* Iran - 499 km
* Irak - 331 km
* Syria - 822 km

Podział administracyjny

Turcja jest podzielona na 81 prowincji (tur. vilayet;il; l. mn. iller). Każda prowincja dzieli się na podprowincje (tur. ilçe; l. mn. ilçeler). Prowincje mają zazwyczaj nazwę miasta, które jest jego stolicą, wyjątek stanowią: Hatay (stolica Antakya), Kocaeli (stolica Izmit) i Sakarya (stolica Adapazar?).

Historia

Turcja wcześniej nazywana była Imperium osmańskim. W XIX wieku zaczęło ono ulegać rozpadowi. Wiosną 1916 roku Turcy na terenie okupowanej przez nich Armenii Zachodniej dokonali rzezi Ormian, które w wielu krajach uznano za przestępstwo przeciwko ludzkości. Między rokiem 1919 a 1922 toczyła się wojna wyzwoleńcza z wojskami greckimi. Latem 1920 roku (10 sierpnia 1920) w S?vres pod Paryżem Turcja podpisała traktat z państwami Ententy, na mocy którego Grecji m.in. przyznano większość terenów europejskich Turcji, zachodnie wybrzeże Półwyspu Anatolijskiego ze Smyrną. Armenii zwrócono m.in. Kars, Trapezunt (dzisiejszy Trabzon) i górę Ararat wraz z jeziorem Wan. Kemal Atatürk, przywódca ruchu narodowego, dążący do przywrócenia Turcji choć części terytoriów zabranych jej po I wojnie światowej, nie chciał pogodzić się z tym faktem i na podstawie Sojuszu o Wzajemnej Przyjaźni i Współpracy ze Związkiem Radzieckim jesienią 1920 Turcja i Rosja Sowiecka dokonały agresji przeciwko Armenii. W 1923 miała miejsce wymiana ludności miedzy Grecja i Turcją, w ramach której przesiedlono do Turcji od 500 - 800 tys. ludzi, a do Grecji trochę mniej niż 1,5 mln. (głównie z rejonów wybrzeża Morza Egejskiego, wybrzeża Morza Czarnego Tracji oraz Kapadocji.

Później 24 lipca 1924 roku w Lozannie Turcja uzyskała rewizję Traktatu w S?vres, ale tylko w stosunku do Grecji. Ponieważ przedstawicieli okupowanej przez Turcję i Związek Radziecki Republiki Armenia nawet nie zaproszono do Lozanny - w stosunku do Armenii i Turcji postanowienia Układu Pokojowego w S?vres pozostały w mocy.

W 1922 zniesiono kalifat. Już wcześniej zniesiono sułtanat. W 1923 roku Turcja stała się republiką. Pierwszym prezydentem został Mustafa Kemal, nazwany później Atatürkiem. Za jego sprawą przeprowadzano liczne reformy mające na celu europeizację Turcji: zmiana prawa cywilnego, handlowego i karnego, wprowadzenie alfabetu łacińskiego zamiast arabskiego, wprowadzenia kalendarza gregoriańskiego, wprowadzenie nazwisk. W 1934 przyznano kobietom bierne i czynne prawo wyborcze. W 1935 kobiety stanowiły 4,6% parlamentarzystów. Podczas II wojny światowej Turcja była neutralna aż do czasu wypowiedzenia wojny Rzeszy Niemieckiej w 1945. Od 1952 roku Turcja jest członkiem NATO. Od 1974 okupuje część Cypru. O laickość państwa od samego jego początku dba armia. Dlatego też w Turcji dochodziło często do zamachów stanu (w 1960, 1971, 1980 i 1997 roku). Ten czwarty miał zresztą wyjątkowo łagodny przebieg i ograniczył się do zasugerowania partiom rządzącym oddania władzy. Ostatnia interwencja generalicji w sprawy polityki miała miejsce w pierwszej połowie 2007 roku, kiedy to wybuchł kryzys polityczny związany z niemożnością wyboru prezydenta przez Zgromadzenie Narodowe. Turcja od kilkudziesięciu lat stara się o członkostwo w Unii Europejskiej. Proces ten napotyka jednak szereg poważnych barier. Problemem jest duża liczba mieszkańców Republiki Tureckiej, napięte stosunki dyplomatyczne między Turcją a Cyprem i (w mniejszym stopniu) Grecją oraz obawy o utracenie jednolitości kulturowo-religijnej państw Unii. 3 października 2005 Turcja rozpoczęła negocjacje w sprawie przystąpienia do Unii Europejskiej.

Gospodarka

Turcja jest jedną z dwudziestu największych gospodarek świata, na co wpływ ma głównie wielkość tego kraju. PKB na głowę mieszkańca wynosi około 9.000 dolarów. Od czasów przejęcia rządów przez Partię Sprawiedliwości i Rozwoju i poradzenia sobie z kryzysem finansowym z roku 2001 Turcja znajduje się w fazie wyjątkowo dynamicznego wzrostu gospodarczego.

Rolnictwo

Turcja jest jednym z 6 całkowicie samowystarczalnych pod względem żywnościowym krajów świata. Rolnictwo wytwarza ok. 10% produktu krajowego brutto Turcji. Zatrudnienie w tym sektorze znajduje około 1/3 siły roboczej. W Turcji istnieje ponad 3 miliony gospodarstw rolnych. Jedynie 6% z nich ma powierzchnię większą od 20 ha. Turcja jest jednym z pięciu największych producentów: bawełny, soczewicy, cebuli, buraków cukrowych, tytoniu, pomidorów, arbuzów, jabłek, winogron, orzeszków pistacjowych, orzechów włoskich, oliwek oraz owczego mleka. Jest zarazem największym na świecie wytwórcą orzechów laskowych, moreli i fig. Obecnie sektor rolniczy wspierany jest przez rząd przy pomocy tych samych instrumentów, jakimi posługuje się Unia Europejska. Skala wsparcia jest również porównywalna.

Przemysł

Turcja posiada znaczne zasoby surowców mineralnych, zwłaszcza rud metali. Wydobycie rud żelaza (Divri?i we wschodniej Anatolii), chromu (Seydişehir na południu kraju ? Turcja należy do głównych światowych producentów chromu), boksytów, rud miedzi (Murgul), cynku i ołowiu. Z surowców energetycznych eksploatuje się węgiel brunatny (zachodnia Anatolia), węgiel kamienny (zagłębie Ere?li-Zonguldak) i ropę naftową w pobliżu granicy z Syrią (główny ośrodek Batman). Z surowców chemicznych wydobywa się: fosforyty, sól kamienną i siarkę. 39% energii elektrycznej dostarczają elektrownie wodne (największe Keban i Atatürk - zbudowane w 1992 na Eufracie), 61% węglowe i naftowe. Produkcja energii elektrycznej na 1 mieszkańca - 1296 kWh (2000). Do najstarszych i najlepiej rozwiniętych gałęzi przemysłu przetwórczego należą: przemysł spożywczy (cukrowniczy, mleczarski, tytoniowy) oraz włókienniczy i odzieżowy, wykorzystujące surowce krajowe. Od lat 60. rozwój hutnictwa żelaza (głównie ośrodki: Karabük, Ere?li), miedzi (Ergani, Stambuł) oraz aluminium, przemysłu maszynowego i zbrojeniowego, środków transportu (montownie samochodów, ciągników, budowa statków), sprzętu gospodarstwa domowego, chemicznych (m.in. produkcja nawozów sztucznych), cementowego i rafineryjnego (w portach dowozowych ropy naftowej: ?zmit oraz w Batman). Powszechnie rozwinięte rzemiosło: dywany, biżuteria, wyroby metalowe, ceramika, wyroby skórzane. Największa koncentracja zakładów przemysłowych w regionie północno-zachodnia: Stambuł ? Ere?li ? Izmir, ponadto w rejonie Ankary i na południowo-wschodniej: Adana - Gaziantep-Antakya.

Turystyka

Jedną z najszybciej rozwijających się gałęzi gospodarki Turcji jest turystyka, Najwięcej turystów przyjeżdża z Niemiec, Rosji,Holandii , Belgii, Białorusi, Francji i Wielkiej Brytanii. Wpływy z turystyki wynoszą 3,6 mld dolarów. Główne ośrodki turystyczne to: kurorty nad wybrzeżem morza Egejskiego i morza Śródziemnego (Bodrum, Kuşadasi , Antalya, Alanya), Stambuł, Kapadocja oraz zabytki kultury antycznej: Troja, Milet, Efez, Hierapolis, Pergamon, ?zmir i inne. Kapadocja Kapadocja

Komunikacja

Sieć komunikacyjna w Turcji jest w rozbudowie. Około 63 tysiące km. dróg o twardej nawierzchni, w budowie 1250 km. autostrad ? m. in. od granicy bułgarskiej do Ankary. Drogi łączą Turcję z Bułgarią oraz Syrią, Iranem i Irakiem. Europejską i azjatycką część kraju łączą 2 mosty na Bosforze w Stambule. 8,4 tysięcy km. linii kolejowych, w większości jednotorowych. Nośność floty handlowej ? 7,1 mln DWT . Główne porty morskie (przeładunek powyżej 1 mln ton): Stambuł nad cieśniną Bosfor, Zonguldak, Ere?li i Samsun nad Morzem Czarnym, ?zmir i ?zmit nad Morzem Egejskim i Mersin, ?skenderun nad Morzem Śródziemnym. Rozwinięta żegluga kabotażowa, połączenia promowe między europejską i azjatycką częścią kraju (Cieśnina Bosfor, z Cyprem i wyspami greckimi (Rodos, Samos, Chios).

Zwierzęta

Zwierzęta hodowane na terenie Turcji to: krowy, konie, kozy, osły i owce, jak również wielbłądy i bawoły.

Najpopularniejszą w Turcji rasą psa jest Kangal - wielki i silny pies pasterski. Najciekawszą rasą kotów są koty Van o białym futrze i różnokolorowych oczach - jednym zielonym, a drugim niebieskim.

Na wolności żyją w Turcji jelenie, szakale, rysie, dziki, wilki oraz rzadko - lamparty i niedźwiedzie.

Demografia

* Narodowości: Turcy ok. 82%, Kurdowie ok. 10%, Zaza ok 2%, Arabowie ok. 1%

* Wyznania: muzułmanie (gł. sunnici) 99% (statystyki oficjalne nie wyróżniają alewitów i traktują ich jako sunnitów; szacuje się, że alewici stanowią 25-30% populacji Turcji)

Oficjalne liczby są jednak nie do końca prawdziwe, gdyż każdy mieszkaniec Turcji, jeżeli nie deklaruje się jako wyznawca innej religii, automatycznie zaliczany jest do muzułmanów. Nie ma tam czegoś podobnego do wystąpienia z kościoła chrześcijańskiego, toteż ateiści i agnostycy oficjalnie uznawani są za muzułmanów. Wymagana jest po prostu przynależność do jakiejkolwiek religii. Z tego powodu liczba mieszkańców Turcji, niewyznających żadnej religii, jest nieznana. Regularnie brak również z urzędowych tureckich statystyk Greków, Bułgarów, Albańczyków, Adżarów, Gruzinów i Ormian, którzy stanowią znaczną część mieszkańców. Podobnie statystyki wyznaniowe zupełnie pomijają chrześcijan, a przecież obok Ormian i Greków, żyją tu starochrześcijanie: Asyryjczycy i Syryjczycy oraz Koptowie.

Historia