PANAMA

PANAMA

Panama (Republika Panamy, Republica de Panama) ? państwo w Ameryce Środkowej, położone nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym. Graniczy z Kolumbią (225 km) i Kostaryką (330 km) - łączna długość granic lądowych wynosi 555 km, ponadto 2490 km wybrzeża morskiego. Znana głównie z Kanału Panamskiego, dzięki któremu statki aby przepłynąć z zachodu na wschód Ameryki nie muszą opływać Ameryki Południowej i przechodzić przez Cieśninę Magellana.

Hymn Państwowy

Tytuł: Himno Istme?o


Godło Państwowe

...

Godło państwa PANAMA

Dane podstawowe

Panama

Panama to stolica kraju Panama.

Stolica

hiszpański

Oficjalny język urzędowy dla kraju Panama to język hiszpański.

Język urzędowy

republika

Ustrój polityczny dla kraju Panama to republika.

Ustrój polityczny

prezydent Martín Torrijos

Głowa państwa dla kraju Panama to prezydent Martín Torrijos.

Głowa państwa

prezydent Martín Torrijos

Szefem rządu dla kraju Panama jest prezydent Martín Torrijos.

Szef rządu

115. na świecie 78 200

Powierzchnia dla kraju Panama to 115. na świecie 78 200 km2.

Powierzchnia km2

miejsce

Miejsce pod względem wielkości powierzchni państwa na świecie dla kraju Panama to miejsce.

Powierzchnia na świecie

151. 3 000 463

Liczba ludności dla kraju Panama to 151. 3 000 463 mieszkańców.

Liczba ludności

miejsce

Miejsce pod względem ilości ludności dla kraju Panama to miejsce na świecie.

Ludność na świecie

37

Gęstość zaludnienia dla kraju Panama to 37 osób/km2.

Gęstość zaludnienia

balboa (BSD)

Oficjalna jednostka monetarna dla kraju Panama to balboa (BSD).

Jednostka monetarna

UTC -5

Ustalona strefa czasowa dla kraju Panama to UTC -5.

Strefa czasowa

Himno Istme?o

Tytuł hymnu państwowego dla kraju Panama to Himno Istme?o.

Hymn państwowy

PA

Kod ISO 3166 dla kraju Panama to PA.

Kod ISO 3166

.pa

Domena internetowa dla kraju Panama to .pa.

Domena Internetowa

PA

Kod tablic samochodowych, rejestracyjnych aut dla kraju Panama to PA.

Kod samochodowy

507

Kod telefoniczny dla kraju Panama to 507.

Kod telefoniczny

Dominująca religia dla kraju Panama to .

Religia dominująca

Produkt Krajowy Brutto dla kraju Panama to .

PKB

Produkt Krajowy Brutto na osobę dla kraju Panama to .

PKB na osobę

Geografia Terytorium Panamy stanowi wąski (od ok. 50 km do ok. 200 km) pas lądu, łączący Amerykę Południową z Ameryką Północną. W najwęższej części, zw. Przesmykiem Panamskim, znajduje się Kanał Panamski. Ponad 50% pow. kraju zajmują wyżyny i góry Kordylierów Centralnych. Na zachodzie Cordillera de Veraguas z licznymi stożkami wulkanów (m.in. Chiriquí, najwyższy szczyt kraju, 3478 m), na wschodzie ? Serranía del Darién (wys. do ok. 1900 m). Na wybrzeżach ? aluwialne niziny. Wybrzeża rozczłonkowane (łączna dł. ok. 2000 km). Liczne zatoki, największe: Panamska (Ocean Spokojny) i Moskitów (Morze Karaibskie). Wzdłuż wybrzeży rafy koralowe (zwł. na Morzu Karaibskim) i ok. 1600 wysp (m.in. Archipelag Perłowy na Oceanie Spokojnym). Obszar Panamy jest położony w strefie aktywnej sejsmicznie. Klimat równikowy, na pn. wybitnie wilgotny (opady całoroczne, do 4000 mm), na pd. wilgotny (opady gł. w półroczu letnim, 1500?2500 mm rocznie). Średnia temperatura miesięczna: 26?28°C na nizinach i ok. 17?10°C w górach. Na wybrzeżu Morza Karaibskiego częste burze (do 200 rocznie). Gęsta sieć krótkich rzek, wpadających głównie do Oceanu Spokojnego. Lasy (44% pow.) równikowe wilgotne na północy i zrzucające okresowo liście ? na południu oraz namorzynowe ? na wybrzeżu Morza Karaibskiego. W kotlinach roślinność sawannowa. * Najwyższe miejsce: Volcan de Chiriqui (Volcan Baru) 3475 m n.p.m. * Najniższe miejsce: Ocean Spokojny 0 m n.p.m. Historia Obszar zasiedlony pierwotnie przez Indian, głównie Czibczów. Do podboju hiszpańskiego znajdował się w zasięgu handlu prowadzonego przez Azteków i Majów. Przez Europejczyków odkryty ok. 1501, stał się posiadłością hiszpańską. Od 1535 wchodził w skład wicekrólestwa Nowej Hiszpanii, od 1717 ? wicekrólestwa Nowej Granady. Przez cały okres kolonialny był centrum wymiany handlowej. Po wyzwoleniu spod panowania hiszpańskiego Nowej Granady 1819, Panama, jako jej prowincja, weszła w skład Wielkiej Kolumbii. Od 1830 należała do Kolumbii. Znaczenie Panamy wzrosło z chwilą wybudowania (1850?1855) kolei łączącej Ocean Spokojny z Morzem Karaibskim, a zwłaszcza w związku z budową (od 1881) Kanału Panamskiego. W latach 1855?1886 miała autonomię wewnętrzną, którą utraciła wskutek dążeń secesjonistycznych. W 1903 z inspiracji USA oderwała się od Kolumbii (na czele ruchu separatystycznego stał M. Amador Guerrero) i utworzyła odrębną republikę. Traktat z 1903 (Hay?Bunau-Varilla) przyznał USA wieczystą dzierżawę Strefy Kanału Panamskiego i prawo stacjonowania na terenie Panamy wojsk amerykańskich. W następnych latach rozwój gospodarki był związany z Kanałem, na prowincji tradycyjna gospodarka rolna (gł. uprawa bananów). W latach 30. wystąpiły konflikty społeczne na tle rasowym, wywołane przez nacjonalistyczny ruch, na którego czele stał A. Arias Madrid. Ustaliły się silne wpływy polityczne i ekonomiczne USA, podczas II wojny światowej na terenie Panamy utworzono amerykańskie bazy wojskowe. Po wojnie konflikty z USA (1964 zerwanie stosunków dyplomatycznych), załagodzone układem z 1965, zawierającym obietnice uznania przez USA pełnej suwerenności Panamy w Strefie Kanału. W latach 60. szybki rozwój ekonomiczny, związany ze szczególnymi stosunkami z USA, dzięki którym Panama pełniła funkcje pośrednika w handlu między USA a niektórymi państwami Ameryki Łacińskiej. W 1968 zamach stanu i (do 1969) rządy junty wojskowej. Od początku 1969 faktyczną władzę w Panamie sprawował gen. Omar Torrijos Herrera (1972?1978 premier z nadzwyczajnymi pełnomocnictwami): zakaz działalności partii politycznych, reformy społeczno-gospodarcze, między innymi w dziedzinie rolnictwa i oświaty. W 1973 ponowne zaostrzenie konfliktu z USA ? Panama wystąpiła z żądaniem suwerenności w Strefie Kanału i wycofania z jej terenu wojsk amerykańskich. Kilkuletnie rokowania z USA w sprawie Kanału, prowadzone przy poparciu państw latynoamerykańskich dla Panamy, zostały zakończone 1977 układem, który spełnił roszczenia Panamy i ustalił warunki przekazania jej Strefy Kanału. Od 1978 rządy cywilne, a faktycznie dyktatura wojskowa gen. Torrijosa (do 1981). Dzięki szybkiemu rozwojowi usług w dziedzinie handlu, bankowości i transportu morskiego (tzw. tania bandera) utrzymywał się wzrost gospodarczy i ekspansja zagranicznego kapitału inwestycyjnego, głównie z USA. Od 1983 dyktatura gen. Manuela Noriegi: program oszczędnościowy w gospodarce, narastanie konfliktów między władzą a opozycją cywilną, od 1987 konflikt z USA, zaostrzony 1988 po nieudanej próbie zamachu stanu. Od 1989, po unieważnieniu przez władze wyborów prezydenckich, dalszy wzrost napięć wewnętrznych i pogorszenie stosunków Panamy z krajami Ameryki Łacińskiej. W wyniku interwencji wojsk USA (1989) aresztowano gen. Noriegę, rządy objął prez. G. Endara, zwycięzca wyborów 1989. Szybko stracił poparcie społeczeństwa (1992 odrzucono w referendum jego projekt reformy konstytucji). W wyborach prezydenckich 1994 zwyciężył E. Pérez Balladares z opozycyjnej Rewolucyjnej Partii Demokratycznej. Panamskie wojsko zostało rozwiązane konstytucyjną poprawką w roku 1994. Bezpieczeństwo zewnętrzne jest zapewnione dzięki Traktatowi o Neutralności Kanału Panamy z USA, które przejęło ochronę terytorialną. W skutek tego jest ryzyko powróceniu do wcześniejszego wojskowego reżimu faktycznie nieistniejący (Źródło: Sprawozdanie Euromoney / Lehman Bracia, 26. Lutego 1999 r.) Podjęto rokowania na temat formy obecności amerykanów po 1999 w strefie Kanału Panamskiego i przyszłości bazy lotniczej w Howard, która jest wielonarodowym ośrodkiem walki z handlem narkotykami. Przyjęto prawo o Władzy Kanału Panamskiego, autonomicznej i niezależnej finansowo, która przejęła zarząd w XII 1999 po zakończeniu działalności Komisja Kanału Panamskiego. Polityka Panama jest republiką, konstytucja została uchwalona w 1972, znowelizowana w 1983. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na kadencję 5-letnią. Władza ustawodawcza należy do 1-izbowego Zgromadzenia Ustawodawczego o kadencji 5-letniej, wybieranego w wyborach powszechnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd powoływany przez prezydenta i przed nim odpowiedzialny. Od 1. Września 2004 roku urząd prezydenta sprawuje Martin Torrijos Espino. Ludność Około 60% ludności Panamy stanowią Metysi, 20% ? Mulaci i Murzyni, 10% ? ludność pochodzenia europejskiego, poza tym Indianie, skupieni głównie na wybrzeżu Morza Karaibskiego, m.in. w Comarca de San Blas. 84% społeczeństwa to katolicy, ok. 5% ? protestanci. Wysoki przyrost naturalny, ok. 21? rocznie (1999?2001); 1/3 ludności w wieku do 14 lat. Średnia gęstość zaludnienia 33 mieszkańców na km2 (2000), największa ? w środkowej części, w strefie Kanału Panamskiego. W miastach mieszka 53% ludności. Główne miasta: Panama, San Miguel, David, Penonomé, Colón. W rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie jest zatrudnionych 23% ludności zawodowo czynnej, w przemyśle ? 15%, w usługach (głównie przy obsłudze Kanału Panamskiego) ? 62% (2000); bezrobocie obejmuje ok. 14% ludności zawodowo czynnej. Nauka Główną instytucją naukową w Panamie jest Panamska Akademia Nauk w mieście Panama (zał. 1748), afiliowana do Hiszpańskiej Akademii Królewskiej. Z 6 działających w Panamie instytutów naukowych największe znaczenie ma Instytut Badań Tropikalnych Smithsona (zał. 1946, prowadzony przez Smithsonian Institution), prowadzący wielodyscyplinarne badania nad regionami tropikalnymi Ameryki Południowej. Działa państwowy uniwersytet w mieście Panama (zał. 1935), katolicki uniwersytet Santa Maria de Antigua (zał. 1965) dla Ameryki Środkowej oraz 6 wyższych szkół zawodowych. Gospodarka Kraj rozwijający się. Gospodarka Panamy należy do bardziej stabilnych w Ameryce Środkowej, ale poziom życia społeczeństwa jest niski, szacuje się, że ok. 50% ludności żyje poniżej poziomu ubóstwa. Największy udział w tworzeniu produktu krajowego brutto mają usługi (76% ? 1991), co wiąże się z obsługą Kanału Panamskiego, rolnictwo dostarcza ? 11%, a przemysł ? 13%. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosi 4316 dolarów amerykańskich rocznie. Znaczne dochody przynosi turystyka (ok. 300 tys. turystów rocznie). Panama jest drugim, co do wielkości (obok Hong Kongu) centrem międzynarodowej dystrybucji i handlu (wolnej strefy handlowej) na świecie. W Wolnej Strefie Panama?s Colon działa powyżej 1500 przedsiębiorstw międzynarodowego importu / eksportu, jest odwiedzana przez więcej niż 250.000 gości rocznie i generuję eksport i reeksport o wartości więcej niż 11 miliard US$ rocznie. Panama jest drugie (obok Szwajcarii, co się może z powodu ograniczenia tajemnicy bankowej w Szwajcarii od 2008 roku na korzyść Panamy zmienić), co do wielkości międzynarodowe centrum bankowe na świecie. Giełda papierów wartościowych w Panamie jest najbardziej rozwiniętą giełdą w Centralnej & Południowej Ameryce. Panama utrzymuje ochronioną absolutną tajemnicę bankową, i wymaga bezwzględne zachowanie prawa tajemnicy handlowej i korporacyjnej, która jest zagwarantowana w konstytucji Republiki Panamy. Panama nie podpisała żadnych traktatów o wzajemnej pomocy prawnej (MLAT) o udostępnieniu informacji bankowej z jakimś innym państwem i nie uznaje orzeczeń sądowych sądów z innych krajów (jedyny wyjątek stanowi przemyt narkotyków i transakcje pieniężne powiązane z nimi). Z tych powodów jest Republika Panamy zaliczana przez OECD do rajów podatkowych. IBC (Międzynarodowe Biznesowe Centrum) jest utożsamieniem różnego typu spółek offshore, które nie płacą żadnego podatku i nie posiadają obowiązku składania sprawozdań do władz Republiki Panamy. Akcje na "Okaziciela" spółek akcyjnych zarejestrowanych w Panamie pozwalają akcjonariuszom utrzymać 100% anonimowości i prywatności. Panamska Fundacja interesu prywatnego uwzględnia niejawne Dokumenty Protektora Prywatnego i Listę Życzeń Protektora Prywatnego i umożliwia tą drogą Protektorowi Prywatnemu i beneficjantom fundacji interesu prywatnego pozostać 100% anonimowymi. Agencja ratingowa Moody?s klasyfikuje Panamę na Ba1 i Standard & Poors wycenia Panamę na BB+. Rolnictwo Użytki rolne zajmują ok. 29% powierzchni kraju. Przeważają małe, drobnotowarowe gospodarstwa rolne i duże plantacyjne, wysokotowarowe. Rozpowszechniony system dzierżawy ziemi. Uprawa, głównie na eksport: bananów, trzciny cukrowej, kakaowca i kawy. Głównie żywieniowe rośliny uprawne: ryż, kukurydza zwyczajna, maniok jadalny. Mniejsze znaczenie ma uprawa tytoniu, [[palma kokosowa|palmy kokosowej i owoców (pomarańcze, awokado, mango, ananasy). Hodowla głównie bydła. Eksploatacja lasów (gł. mahoń). Przybrzeżne połowy tuńczyków, krewetek, homarów oraz perłopławów (Archipelag Perłowy). Przemysł Bogactwa mineralne eksploatowane w niewielkim stopniu. Wydobycie soli kamiennej, rud żelaza, manganu, złota. Bogate, nie eksploatowane złoża rud miedzi oraz węgla kamiennego. Produkcja energii elektrycznej w elektrowniach naftowych i wodnych (największa na rzece Bayano, we wschodniej części kraju). Z przemysłu przetwórczego rozwinięty głównie przemysł spożywczy (cukrowniczy, mleczarski, tytoniowy i owocowy), poza tym włókienniczy, drzewny. W Colón rafineria ropy naftowej (przetwarza około 10 mln ton ropy rocznie, zaopatruje w paliwo statki przepływające Kanał Panamski). Największe ośrodki przemysłu: Colón (wraz ze strefą wolnocłową) i Panama.

Historia