KIRIBATI

Pierwsi ludzie (I-Kiribati) pojawili się na tych wyspach między 1000 a 1300 r. Następujące po sobie inwazje Fidżyjczyków oraz Tongijczyków, wprowadziły do kultury mikronezyjskiej wiele elementów polinezyjskich. Jednak liczne małżeństwa mieszane sprawiły, że kultura, tradycje, a także wygląd mieszkańców są w miarę jednorodne.

Pierwsze kontakty z Europejczykami nastąpiły w XVI w., jednak ich apogeum nastąpiło w wieku XIX, gdy pojawili się tutaj wielorybnicy, handlarze niewolników i statki handlowe. Ich pojawienie się przyniosło lokalnej ludności jedynie problemy, m.in. śmiercionośne choroby. Odżyły też zapomniane lokalne konflikty plemienne. By uspokoić sytuację, Wielkiej Brytanii przyzwolono na utworzenie tu w 1892 protektoratu, który od 1916 stanowił brytyjską kolonię Wyspy Gilberta i Lagunowe. Wyspa Ocean (Banaba) została anektowana w 1900 po odkryciu bogatych pokładów guana. Wyspy Line i Feniks zostały wcielone po kawałku w ciągu kolejnych 20 lat.

Wyspy zostały zajęte przez Japonię w czasie II wojny światowej, stanowiąc część japońskiej linii obrony na wyspach Pacyfiku. W listopadzie 1943 aliantom udało się przełamać japońskie pozycje na atolu Tarawa po długotrwałej i krwawej walce. Bitwa o Wyspy Gilberta została uznana za punkt zwrotny w kampanii aliantów w tym obszarze.

Brytyjczycy zezwolili na rozszerzenie samorządności wysp w latach 60. XX w. W 1975 Wyspy Ellice oddzieliły się od kolonii i utworzyły w 1978 niepodległe państwo Tuvalu. Wyspy Gilberta uzyskały własny rząd w roku 1977, a suwerenność oficjalnie 12 lipca 1979 przyjmując nazwę Kiribati.

Po uzyskaniu niepodległości pierwszym prezydentem Kiribati został Ieremia Tabai, który rządził krajem w latach 1979–1991. Jego następcą został Teatao Teannaki, a następnie Teburoro Tito, który został wybrany na to stanowisko w roku 1994 i ponownie w wyborach w 1998. Od 2003 do 2016 urząd prezydenta sprawował Anote Tong, natomiast obecnym szefem państwa jest Taneti Maamau.

Parlament Kiribati, nazywany Maneaba ni Maungatabu, wybierany jest co 4 lata i składa się z 36 członków. Prezydent, tzw. Beretitenti, jest jednocześnie głową państwa i szefem rządu.

Każda z 21 zamieszkanych wysp posiada lokalną radę, która zajmuje się bieżącymi sprawami wspólnoty.

Kiribati podzielone jest na 6 dystryktów:

• Banaba
• Central Gilberts
• Line Islands
• Northern Gilberts
• Southern Gilberts
• Tarawaoraz

21 rad wyspiarskich na wyspach

Abaiang, Abemama, Aranuka, Arorae, Banaba, Beru, Butaritari, Kanton, Kiritimati, Kuria, Maiana, Makin, Marakei, Nikunau, Nonouti, Onotoa, Tabiteuea, Tabuaeran, Tamana, Tarawa, Teraina.

Kiribati jest wyspiarskim państwem na Oceanii, które leży w środkowej części Pacyfiku i zaliczane jest do pacyficznej części zwanej Mikronezją. Kiribati cechuje się niewielką powierzchnią lądową i ogromną powierzchnią oceaniczną. Kraj ten zajmuje pacyficzny obszar o powierzchni około 4 mln km². Te koralowe, częściowo wulkaniczne wyspy cechują się tropikalnym klimatem.

Powierzchnia i skrajne punkty

Powierzchnia – 810 km²

Wyspy leżą pomiędzy 5°N i 11°S a 169°E i 150°W.

Odległość między najdalej na zachód położoną wyspą Banabą a leżącą na wschodzie Wyspą Bożego Narodzenia wynosi 3700 km, natomiast między wyspą Washington na północy a Flint na południu jest ponad 1800 km

Między wyspami Gilberta a Feniks przebiega międzynarodowa linia zmiany daty.

Linia brzegowa wysp – 1143 km

Wyspy

Republiki Kiribati.Kiribati złożone jest z 33 wysp oraz 3 raf koralowych. Dzielą się na trzy archipelagi: Gilberta – 16 wysp, Feniks – 8 wysp i Line – 8 wysp. Ostatnią, oddzielnie położoną wyspą jest wyspa Banaba, zwana też jako „Ocean”. Największą wyspą jest Kiritimati, zwana też Wyspą Bożego Narodzenia. Większość wysp to atole o powierzchni kilku km². Część wysp jak Wyspa Bożego Narodzenia cechują się dobrze rozwiniętą linią brzegową, inne znów mają bardziej owalny kształt. Wybrzeże wszystkich wysp jest niskie i ma postać piaszczystych plaż.

Budowa geologiczna i rzeźba

Większość wysp, szczególnie w archipelagu Gilberta i Feniks wyspy są pochodzenia koralowego. Wyspy te mają postać atoli koralowych, które wznoszą się na późnokredowym cokole. Część wysp, jak wyspy z archipelagu Line, to wapienne wyspy wzniesione na wulkanicznych stożkach pochodzących z kredy. Wyspa Ocean jest pochodzenia wulkanicznego.

Wszystkie wyspy są wybitnie nizinne, atole wznoszą się średnio do 2-3 m n.p.m. Jedynie piaszczyste wydmy osiągają wysokość 20 m n.p.m. Najwyższe wzniesienie znajduje się na wyspie Ocean (Banaba) – 81 m n.p.m. Ze względu na wybitne nizinny charakter większości wyspom grozi zalanie ze względu na globalne ocieplenie.

Klimat

Kiribati leżą w obrębie równika, toteż klimat jest tam równikowy, łagodzony przez pasaty. Temperatury mają przebieg typowy dla równikowego, z niewielkimi rocznymi i dobowymi amplitudami. Średnie temperatury wynoszą 23-27 °C, maksymalnie do 30 °C. Opady są zróżnicowane, od 1000 mm na wyspach oddalonych od równika do 2500 mm, a nawet 3000 mm na wyspach leżących w obrębie równika. Istotną różnicą odbiegającą do definicji klimatu równikowego jest fakt, iż wyspy nawiedzane są przez okresowe susze. Lokalnie opady roczne wynoszą 700 mm.

Wody

Całkowity brak wód powierzchniowych. Na wszystkich wyspach nie ma sieci rzek, a wody gruntowe są zasolone. Większość wysp jest niezamieszkana właśnie z powodu braków zasobów wodnych.

Gleby

Pokrywa glebowa jest słabo wykształcona. Występują płytkie, głównie piaszczyste gleby.

Flora i fauna

Roślinność jest zróżnicowana i dobrze zachowana. Niektóre wyspy są pokryte bujną roślinnością tropikalną. Większość terenów zajmuje roślinność trawiasta i suchorośla, oraz plantacje. Liczne są palmy kokosowe. Wokół wysp rosną rafy koralowe.

Fauna lądowa bardzo uboga. Powszechne są jedynie gatunki morskie, do których należą skorupiaki i wiele gatunków ryb, w tym rekinów. Bogaty jest także świat ptaków, głównie morskich jak fregaty czy rybitwy.

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center:

• Katolicyzm: 55,0%
• Protestantyzm: 38,9% (gł. Protestancki Kościół Kiribati, a także zielonoświątkowcy i adwentyści dnia siódmego)
• Inni chrześcijanie: 3,1% (gł. mormoni i Świadkowie Jehowy)
• Brak religii: 0,8%
• Inne religie: 2,2%.

Kiribati ma niewielkie zasoby złóż mineralnych. W chwili uzyskania niepodległości w 1979 roku złoża fosforytów, głównego niegdyś źródła dochodów, były już na wyczerpaniu. Obecnie większość PKB i eksportu dają ryby i kopra. W ostatnich latach gospodarka wysp przeżywa ciągłe wahania. Rozwój utrudnia brak wykwalifikowanej siły roboczej, słabo rozwinięta infrastruktura i duża odległość od rynków światowych. Turystyka wytwarza ponad 20% PKB. Usługi finansowe raczkują, podobnie jak prywatna przedsiębiorczość. Ważną rolę odgrywa zagraniczna pomoc finansowa, głównie z Wielkiej Brytanii i Japonii, której wysokość w ostatnich latach sięga 25–50% wartości PKB. Wartość przekazów od Kiribatyjczyków pracujących za granicą przekracza 5 mln USD rocznie. Pozyskiwana jest sól z wody morskiej (saliny na wyspie Kiritimati). Funkcjonuje niewielki przemysł spożywczy (produkcja soku palmowego) i odzieżowy, a także rzemiosło. Główne uprawy: palma kokosowa (plantacje na wyspie Kiritimati i 2 innych atolach w grupie Line Islands), pandanus, banany, drzewa chlebowe i melonowe. W lagunie Tarawy uprawia się wodorosty morskie.

Jedynymi dozwolonymi jednostkami są policja oraz straż wybrzeża. Za obronę kraju odpowiedzialna jest Australia oraz Nowa Zelandia.

Jedynymi dozwolonymi jednostkami są policja oraz straż wybrzeża. Za obronę kraju odpowiedzialna jest Australia oraz Nowa Zelandia.

Jedynymi dozwolonymi jednostkami są policja oraz straż wybrzeża. Za obronę kraju odpowiedzialna jest Australia oraz Nowa Zelandia.

Jedynymi dozwolonymi jednostkami są policja oraz straż wybrzeża. Za obronę kraju odpowiedzialna jest Australia oraz Nowa Zelandia.

Produkcja energii elektrycznej: 7 mln kWh

Międzynarodowe porty: Bonriki (w atolu Tarawa) i Cassidy (na wyspie Kiritimati).

W Kiribati jest 16 lotnisk, w tym port lotniczy Cassidy jako jedyny z kodami ICAO i IATA (na wyspie Kiritimati) z cotygodniowym rejsowym połączeniem (międzylądowaniem) lotu wykonywanego na trasie pomiędzy Nadi na Fidżi i Stanami Zjednoczonymi (Honolulu na Hawajach).

Długość dróg: 640 km.

Gospodarce rolnej i nisko położonemu krajowi jako całemu zagraża podnoszenie się poziomu wód oceanicznych i miejscowe skażenie środowiska na skutek nasilonej migracji do centrum i powstałego skupienia tradycyjnych praktyk (latryny w lagunach).

Wielokanałowe pakiety telewizyjne zapewniają dostęp do stacji australijskich i amerykańskich; 1 rządowa stacja radiowa nadaje na AM, FM i na falach krótkich (2017)

rafinowana ropa naftowa, siatka, cukier surowy, ryż, mięso drobiowe (2019)

ryby i produkty rybne, statki, olej kokosowy, kopra (2019)