GRUZJA
GRUZJA
Gruzja (gruz. საქართველო, trb. Sakartwelo) – państwo położone na pograniczu Europy i Azji, w Kaukazie Południowym. Graniczy na północy z Rosją, na południu z Armenią i Turcją, a na wschodzie z Azerbejdżanem; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi, przy czym w latach 2012–2018 siedzibą parlamentu było Kutaisi a sądu konstytucyjnego – Batumi. Gruzja jest członkiem Rady Europy, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, GUAM, Organizacji Współpracy Gospodarczej Państw Morza Czarnego i Eurocontrol. Od 2014 Gruzja jest krajem stowarzyszonym z Unią Europejską, a od 2016 jest członkiem strefy wolnego handlu z Unią Europejską. 14 grudnia 2023 roku Gruzja uzyskała status oficjalnego kandydata do Unii Europejskiej.
Dane podstawowe
Tbilisi
Tbilisi to stolica kraju Gruzja.Stolica
gruziński
Oficjalny język urzędowy dla kraju Gruzja to język gruziński.Język urzędowy
republika semiprezydencka
Ustrój polityczny dla kraju Gruzja to republika semiprezydencka.Ustrój polityczny
Micheil Kawelaszwili
Głowa państwa dla kraju Gruzja to Micheil Kawelaszwili.Głowa państwa
Irakli Kobachidze
Szefem rządu dla kraju Gruzja jest Irakli Kobachidze.Szef rządu
69700
Powierzchnia dla kraju Gruzja to 69700 km2.Powierzchnia km2
121 miejsce
Miejsce pod względem wielkości powierzchni państwa na świecie dla kraju Gruzja to 121 miejsce.Powierzchnia na świecie
3,718,200
Liczba ludności dla kraju Gruzja to 3,718,200 mieszkańców.Liczba ludności
117 miejsce
Miejsce pod względem ilości ludności dla kraju Gruzja to 117 miejsce na świecie.Ludność na świecie
71
Gęstość zaludnienia dla kraju Gruzja to 71 osób/km2.Gęstość zaludnienia [osób/km2]
lari (GEL)
Oficjalna jednostka monetarna dla kraju Gruzja to lari (GEL).Jednostka monetarna
UTC +4
Ustalona strefa czasowa dla kraju Gruzja to UTC +4.Strefa czasowa
თავისუფლება trb. Tawisupleba (Wolność)
Tytuł hymnu państwowego dla kraju Gruzja to თავისუფლება trb. Tawisupleba (Wolność).Hymn państwowy
GE
Kod ISO 3166 dla kraju Gruzja to GE.Kod ISO 3166
.ge
Domena internetowa dla kraju Gruzja to .ge.Domena Internetowa
GE
Kod tablic samochodowych, rejestracyjnych aut dla kraju Gruzja to GE.Kod samochodowy
995
Kod telefoniczny dla kraju Gruzja to 995.Kod telefoniczny
prawosławie
Dominująca religia dla kraju Gruzja to prawosławie.Religia dominująca
27,95
Produkt Krajowy Brutto dla kraju Gruzja to 27,95.PKB mld USD
7600
Produkt Krajowy Brutto na osobę dla kraju Gruzja to 7600.PKB na osobę USD
drewno, energia wodna, złoża manganu, rudy żelaza, miedzi, drobne złoża węgla i ropy naftowej; przybrzeżny klimat i gleby pozwalają na ważny wzrost herbaty i owoców cytrusowych
Zasoby naturalne występujące w kraju Gruzja to: drewno, energia wodna, złoża manganu, rudy żelaza, miedzi, drobne złoża węgla i ropy naftowej; przybrzeżny klimat i gleby pozwalają na ważny wzrost herbaty i owoców cytrusowych.Zasoby naturalne
mleko, winogrona, kukurydza, ziemniaki, pszenica, arbuzy, pomidory, mandarynki/mandarynki, jęczmień, jabłka
Produkty rolne: mleko, winogrona, kukurydza, ziemniaki, pszenica, arbuzy, pomidory, mandarynki/mandarynki, jęczmień, jabłka to podstawowe produkty kraju Gruzja.Produkty rolne
Ciepły i przyjemny, Śródziemnomorska na wybrzeżu Morza Czarnego
Warunki klimatyczne występujące w kraju Gruzja to: Ciepły i przyjemny, Śródziemnomorska na wybrzeżu Morza Czarnego.Klimat
Azja Południowo-Zachodnia, granicząca z Morzem Czarnym, między Turcją a Rosją, ze skrawkiem lądu na północ od Kaukazu rozciągającym się do Europy; uwaga – Gruzja uważa się za część Europy; geopolitycznie można go sklasyfikować jako mieszczący się w Europie, na Bliskim Wschodzie lub w obu
Lokalizacja - położenie regionalne kraju Gruzja.Lokalizacja - położenie regionalne kraju
20295
Łączna ilość dróg w kilometrach, w kraju Gruzja to: 20295 km. Dane aktualne na rok: 2018Drogi [km]
1363
Łączna ilość torów kolejowych w kilometrach, w kraju Gruzja to: 1363 km. Dane aktualne na rok: 2014Koleje [km]
22
Łączna liczba lotnisk lub lotnisk rozpoznawalnych z powietrza, w kraju Gruzja to: 22. Dane aktualne na rok: 2021Lotniska
trzęsienia ziemi
Zagrożenia naturalne - lista potencjalnych klęsk żywiołowych w kraju Gruzja to: trzęsienia ziemiZagrożenia naturalne - lista potencjalnych klęsk żywiołowych
w dużej mierze górzysty z Wielkim Kaukazem na północy i Małym Kaukazem na południu; Kolkhetis Dablobi (Nizina Kolkhida) otwiera się na Morzu Czarnym na zachodzie; Dorzecze rzeki Mtkvari na wschodzie; żyzne gleby na terenach zalewowych dolin rzecznych i na przedgórzu Niziny Kolchidzkiej
Teren - krótki opis topografii kraju GruzjaTeren - krótki opis topografii kraju
stal, obrabiarki, urządzenia elektryczne, górnictwo (mangan, miedź, złoto), chemikalia, wyroby z drewna, wino
Branże - od największej wartości rocznej produkcji GruzjaBranże - od największej wartości rocznej produkcji
1814
Granica lądowa kraju Gruzja to: 1814 km.Granica lądowa [km]
4
Kraj Gruzja graniczy łącznie z 4 sąsiednimi krajami.Z iloma krajami:
Armenia 219 km; Azerbejdżan 428 km; Rosja 894 km; Turcja 273 km
Kraj Gruzja graniczy z tymi państwami: Armenia 219 km; Azerbejdżan 428 km; Rosja 894 km; Turcja 273 km.Kraj graniczy z tymi państwami:
Historia
Gruzja, kolebka jednej z najstarszych cywilizacji chrześcijańskich, sięga historią IV tysiąclecia p.n.e. W starożytności istniały tu królestwa Kolchidy (mit o Złotym Runie) i Iberii. W XI–XIII wieku, za panowania królowej Tamary, nastał „Złoty Wiek”. W 1801 roku kraj wcielono do Imperium Rosyjskiego. Niepodległość odzyskał w 1991 roku po rozpadzie ZSRR. W 2008 roku wybuchła wojna z Rosją o Osetię Południową i Abchazję.
Ustrój polityczny
Gruzja to republika semiprezydencka. Głową państwa jest prezydent (obecnie Salome Zurabiszwili), a władzę wykonawczą sprawuje premier (Irakli Kobachidze). Parlament jest jednoizbowy (150 deputowanych). Rządzi partia „Gruzińskie Marzenie”. Kraj dąży do członkostwa w NATO i UE.
Podział administracyjny
Gruzja dzieli się na 9 regionów, 2 republiki autonomiczne (Abchazja, Adżaria) i miasto wydzielone Tbilisi. Abchazja i Osetia Południowa pozostają nieuznane międzynarodowo.
Miasta
Tbilisi: Stolica z zabytkową starówką i twierdzą Narikala.
Batumi: Nowoczesny kurort nad Morzem Czarnym.
Kutaisi: Dawna stolica z katedrą Bagrati (UNESCO).
Mccheta: Dawna stolica z zabytkami chrześcijańskimi (UNESCO).
Geografia
Gruzja leży na pograniczu Europy i Azji, w górach Kaukazu. Powierzchnia: 69 700 km². Dominują Wielki Kaukaz (szczyt Szchara, 5193 m n.p.m.) i żyzna Nizina Kolchidzka. Klimat: od subtropikalnego po alpejski.
Ludność
Gruzja liczy ok. 3,7 mln mieszkańców (2023). Skład etniczny: Gruzini (86%), Ormianie (4,5%), Azerowie (6,3%), Rosjanie (0,7%).
Język
Język urzędowy: gruziński z unikalnym alfabetem Mkhedruli. Mniejszości używają ormiańskiego, azerskiego i rosyjskiego.
Struktura wyznaniowa
Prawosławni: 84% (Gruzjański Kościół Prawosławny),
Muzułmanie: 10%,
Katolicy: 2%,
Inni: 4%.
Gospodarka
Gospodarka opiera się na rolnictwie (wino, orzechy włoskie), turystyce i przemyśle wydobywczym (mangan, miedź). PKB na mieszkańca: 5 000 USD (2023). Waluta: lari (GEL).
Przemysł
Górnictwo: 4. miejsce na świecie w wydobyciu manganu.
Winiarstwo: 8 000 lat tradycji, kwevri (gliniane dzbany UNESCO).
Tekstylia i chemia: Rozwinięte w Tbilisi i Kutaisi.
Demografia
Średnia długość życia: 73 lata (mężczyźni), 80 lat (kobiety).
Przyrost naturalny: -0,3% (emigracja zarobkowa).
Urbanizacja: 58%.
Armia
Gruzja ma ok. 37 tys. żołnierzy. Budżet obronny: 280 mln USD (2023). Współpracuje z NATO w ramach programu MAP (Membership Action Plan).
Armia siły lądowe
Główne siły: piechota, artyleria, pojazdy opancerzone. Szkolenia według standardów NATO.
Armia siły powietrzne
Posiada śmigłowce (np. Mi-24) i samoloty transportowe. Obrona powietrzna opiera się na systemach rakietowych.
Energetyka
Gruzja produkuje energię w hydroelektrowniach (80% miksu). Największa: Zapora Enguri. Rozwija projekty solarne i wiatrowe.
Transport morski
Główne porty: Poti i Batumi na Morzu Czarnym. Kluczowe dla tranzytu ropy i gazu z Azji do Europy.
Transport lądowy
Sieć drogowa: 21 000 km (w tym 1 300 km autostrad). Kolej: połączenia z Azerbejdżanem i Turcją (Baku-Tbilisi-Kars).
Media
Gruziński nadawca publiczny (GPB) z siedzibą w Tbilisi obejmuje Channel 1, Channel 2 i Adjara TV z Batumi, a budżet państwa finansuje wszystkie trzy; istnieje również wielu niezależnych komercyjnych nadawców telewizyjnych, takich jak Imedi, Rustavi 2, Pirveli TV, Maestro, Kavkasia, Georgian Dream Studios (GDS), Obiektivi, Mtavari Arkhi oraz mały rosyjskojęzyczny operator TOK TV; Tabula i Post TV to internetowe stacje telewizyjne; wszyscy ci nadawcy i internetowe stacje telewizyjne, z wyjątkiem GDS, nadają wiadomości; Gruziński Kościół Prawosławny prowadzi również satelitarną stację telewizyjną o nazwie Jednomyślność; w Gruzji jest 26 regionalnych nadawców telewizyjnych, którzy są członkami Gruzińskiego Stowarzyszenia Nadawców Regionalnych i/lub Sojuszu Gruzińskich Nadawców; organizacje nadawców dążą do wzmocnienia potencjału mediów regionalnych i dystrybucji produktów regionalnych: w 2015 r. nastąpiło ogólnokrajowe przejście na nadawanie cyfrowe; istnieje kilkadziesiąt prywatnych stacji radiowych; GPB obsługuje 2 stacje radiowe (2019)
Organizacje
Gruzja należy do ONZ, Rady Europy, OBWE i Partnerstwa Wschodniego UE. Zabiega o członkostwo w NATO.
Kuchnia
Chaczapuri: Serowy placek w różnych odmianach (np. Adżarski z jajkiem).
Chinkali: Pierogi z mięsem i bulionem.
Wino: 500 endemicznych odmian winorośli (np. Saperavi).
Turystyka
Tbilisi: Łaźnie siarkowe, Most Pokoju.
Swanetia: Średniowieczne wieże obronne (UNESCO).
Kachetia: Winnice i degustacje.
Gudauri: Kurort narciarski w Wielkim Kaukazie.
Komunikacja
Internet: 75% populacji ma dostęp. Główni operatorzy: MagtiCom, Silknet. Sieć 4G/5G rozwinięta w miastach.
Święta
26 maja: Dzień Niepodległości.
23 listopada: Święto św. Jerzego (patrona Gruzji).
Rtveli: Święto winobrania (wrzesień).
Ciekawostki
Gruzja to kolebka wina – najstarsze ślady produkcji (8 000 lat!).
Alfabet gruziński jest jednym z 14 unikalnych alfabetów świata.
Sławni ludzie
Ilia Czawczawadze: Pisarz, ojciec narodu.
Katie Melua: Piosenkarka urodzona w Gruzji.
Chabib Nurmagomiedow: Mistrz UFC z gruzińskimi korzeniami.
Sztuka i Literatura
Gruzja słynie z poezji (Szota Rustaweli, autor „Rycerza w tygrysiej skórze”) i malarstwa sakralnego (freski w klasztorach).
Muzyka
Tradycyjna muzyka: polifoniczny śpiew (UNESCO). Współczesne gwiazdy: Nino Katamadze, zespoły jak Sukhishvili.
Film
Gruzja ma bogatą tradycję filmową. Reżyserzy: Otar Ioseliani, Giorgi Danelia. Festiwal Filmowy w Tbilisi przyciąga międzynarodowe gwiazdy.
Służba zdrowia
System publiczny jest niedofinansowany. Prywatne kliniki dominują w dużych miastach. Średnia długość kolejki do specjalisty: 3 miesiące.
Szkolnictwo
Edukacja obowiązkowa i bezpłatna do 18. roku życia. Główne uczelnie: Uniwersytet w Tbilisi, Uniwersytet Techniczny w Kutaisi. Wskaźnik alfabetyzacji: 99,8%.