ALBANIA

W starożytności Albania wchodziła w skład prowincji rzymskiej Ilirii, mieszkali tu Ilirowie, którzy wymieszali się później z Trakami i Słowianami. Po 395 roku przyłączona została do cesarstwa bizantyjskiego. Na przełomie VI i VII wieku napłynęły tu plemiona słowiańskie, przez pewien czas tereny Albanii wchodziły w skład carstwa Bułgarii.

Pierwsze państwo albańskie powstało w XII wieku, w XIV wieku zostało podbite przez Serbów. Około 1435 Turcy zajęli Albanię, wyzwoliła się ona jednak po powstaniu zainicjowanym przez Skanderbega. Pod koniec XV wieku Turcy znów zajęli kraj, podupadł on pod względem cywilizacyjnym. Feudałowie powoli i systematycznie przechodzili na islam, zachowując swe majątki i uprawnienia. Często piastowali wysokie funkcje w państwie tureckim (np. Ali Pasza).

W XIX wieku wzmogły się ruchy niepodległościowe, Albańczycy przyłączyli się do antytureckich powstań serbskich i wojny z lat 1912-1913. W 1913 po konferencji londyńskiej Albania wybiła się z trudem na niepodległość ? nie powiodły się plany rozdzielenia jej między Serbię i Grecję. Podczas I wojny światowej była okupowana przez Serbów, Austriaków i Włochów, pragnących podziału jej terytorium. Konferencja z 1920 zatwierdziła niepodległość Albanii (ujął się za nią Woodrow Wilson).

W 1928 konserwatywny premier Ahmed Zogu koronował się na króla, wiążąc kraj politycznie i militarnie, a nade wszystko gospodarczo z Włochami Benito Mussoliniego. Włochy zajęły Albanię w kwietniu 1939, łamiąc swe zobowiązania międzynarodowe i obalając króla. 16 kwietnia 1939 król Włoch, Wiktor Emanuel III, został ogłoszony królem Albanii. Po 1941 do protektoratu albańskiego przyłączone zostało Kosowo. 1943-1944 okupacja hitlerowska, w kraju działa silna partyzantka zdominowana przez komunistów. 28 listopada 1944 Albania ogłoszona została republiką ludową, władzę przejęła komunistyczna APP kierowana przez Envera Hodżę. Nie powiodły się plany Tito stworzenia Wielkiej Jugosławii (z Albanią i Bułgarią jako kolejnymi członami federacji), co spowodowało późniejszą wrogość pomiędzy Tito i Hodżą.

Okres powojenny

Po wojnie członek ONZ, Układu Warszawskiego i RWPG. Od śmierci Stalina narastał konflikt między APP a KPZR, który przybrał na sile po słynnym referacie Chruszczowa w 1956 Zbliżenie ZSRR do Jugosławii wywołało krytykę Albanii i stosunki ze wszystkimi państwami Europy Wschodniej znacznie oziębiły się. Albania dryfowała ku współpracy z Chinami, zaś ZSRR wywierał na nią szantaż gospodarczy.

Dlatego na moskiewskiej konferencji partii komunistycznych i socjalistycznych doszło do ostrej konfrontacji z KPZR i jej sojusznikami, co skutkowało tym, że ZSRR przestał udzielać wsparcia gospodarczego. W odwecie w ciągu kilkudziesięciu godzin ZSRR musiał ewakuować się z bazy morskiej w porcie Vlora, a Albania przejęła kilka radzieckich okrętów podwodnych oraz sprzęt i amunicję.

W 1962 przestała uczestniczyć w pracach RWPG, co odbiło się niekorzystnie na bilansie handlowym i pozycji gospodarczej kraju. W 1968 Albania skrytykowała interwencję UW w Czechosłowacji i wystąpiła z Układu Warszawskiego. Od tej pory ZSRR nazywany był mocarstwem socjalimperialistycznym. Swą politykę zagraniczną opierała na sojuszu z Chińską Republiką Ludową, była jedynym krajem który nie podpisał Aktu Końcowego KBWE z Helsinek. Rządzona twardą ręką przez komunistę Envera Hodżę, ogłosiła się pierwszym na świecie państwem ateistycznym. W Albanii schronienie znalazł m.in. Polak Kazimierz Mijal, który udzielał tam audycji na falach "Radia Tirana".

Pod koniec lat 70. ub. wieku Albania po śmierci Mao Zedonga i krótkim okresie władzy Hua Guo Fenga skłóciła się z Chinami Deng Xiaopinga, co sprawiło, iż pogrążyła się w zupełnej izolacji międzynarodowej. Nastąpiły walki frakcji we władzach, czego efektem była (być może samobójcza) śmierć premiera Mehmeta Shehu, oskarżonego przez Hodżę o szpiegostwo na rzecz supermocarstw. Nowym premierem został Adil Carcani. Śmierć Hodży w 1985 roku oznaczała powolny rozkład struktur władzy.

W 1991 u władzy w wyniku pierwszych w historii demokratycznych wyborów pozostali tam początkowo komuniści w rok pózniej zostali jednak obaleni przez demokratów. W wyniku krachu ekonomicznego z 1997 będącej jego skutkiem antyrządowej rebelii oraz chaosu który pochłonął ponad tysiąc ofiar śmiertelnych do władzy w wyniku przedterminowych wyborów doszła postkomunistyczna opozycja. Obecnie Albania jest kandydatem do NATO i Unii Europejskiej, mimo deklaracji rządowych do spełnienia standardów tych organizacji jest jej jednak bardzo daleko.

Albania jest wielopartyjną demokracją parlamentarną, w której obowiązuje trójpodział władz. Władzę ustawodawczą pełni jednoizbowy parlament, władzę wykonawczą prezydent i rząd z premierem na czele, a władzę sądowniczą piastują niezawisłe sądy. Nad konstytucyjnością aktów prawnych czuwa Sąd Konstytucyjny.

Demokracja albańska ma jednak w dużym stopniu charakter fasadowy, tzn. ustalenia konstytucyjne nie zawsze zgadzają się z realnie istniejącymi stosunkami i zależnościami politycznymi. Można stwierdzić, iż obecny system dopiero rozwija się w kierunku faktycznie funkcjonujących struktur demokratycznego państwa prawa.

Składa się z jednej izby - Zgromadzenia (Kuvendi Popullor), złożonego ze 140 posłów, wybieranych na 4 lata. W wyborach stosuje się ordynację proporcjonalną i okręgi wielomandatowe, których granice odpowiadają obwodom, stanowiącym podstawę podziału administracyjnego kraju.

Funkcje Zgromadzenia:

• ustrojodawcza - uchwalenie Konstytucji i zmian do niej. Prawo do wniesienia propozycji zmiany posiada grupa min. 1/5 członków Zgromadzenia, a przyjęcie jej musi nastąpić większością min. 2/3 izby. Taka sama jej część może także zdecydować o poddaniu tej kwestii pod referendum ludowe.
• ustawodawcza - inicjatywa ustawodawcza przysługuje Radzie Ministrów, każdemu deputowanemu, jak również grupie co najmniej 20 tys. wyborców (inicjatywa ludowa). Ustawy uchwalane są zwykłą większością głosów, poza tymi, których tematyka jest kluczowa dla państwa i Konstytucja wymaga większości 2/3 członków Zgromadzenia (są to m.in. ustawy o instytucjach przewidzianych w Konstytucji, o obywatelstwie, wyborach, podziale administracyjnym państwa).
• kontrolna - poprzez wyrażanie wotum zaufania lub nieufności (wniosek o to może złożyć min. 1/5 posłów),
• kreacyjna - wybór prezydenta, członków Sądu Konstytucyjnego, wyrażanie zgody na powołanie przez prezydenta członków Sądu Najwyższego i Prokuratora Generalnego i in. Izba powołuje także tzw. Adwokata Ludu (większością 3/5 głosów na kadencję 5 lat), którego obowiązkiem jest obrona praw, wolności i interesów jednostek przed bezprawnym działaniem administracji państwowej.

Prezydent

Jest głową państwa i reprezentuje jedność narodu. Powoływany jest przez parlament na 5 lat z możliwością reelekcji, większością 3/5 głosów. Kandydaturę może zgłosić grupa min. 20 posłów. Kandydat musi mieć co najmniej 40 lat, być obywatelem albańskim od urodzenia i zamieszkiwać w Albanii przez ostatnie 10 lat przed wyborem.

Prezydent posiada uprawnienia raczej symboliczne: nadaje ordery i odznaczenia, mianuje najwyższych urzędników państwowych, mianuje i odwołuje przedstawicieli dyplomatycznych itd. Jest także Naczelnym Dowódcą Sił Zbrojnych.

Prezydent nie posiada odpowiedzialności politycznej, ale może zostać odwołany ze stanowiska w przypadku naruszenia Konstytucji lub popełnienia ciężkiego przestępstwa. Wniosek o pociągnięcie go do odpowiedzialności może zgłosić grupa min. 1/4 członków parlamentu, który musi poprzeć większością głosów co najmniej 2/3 Zgromadzenia. O winie orzeka Sąd Konstytucyjny.

Albania dzieli się na 12 obwodów (alb. qark), obejmujących po kilka okręgów (alb. rreth, l.mn. rrethe).

Obwody w Albanii:

1. Berat,
2. Durrës,
3. Dibra,
4. Elbasan,
5. Fier,
6. Gjirokastra,
7. Korcza,
8. Kukës,
9. Lezha,
10. Szkodra,
11. Tirana,
12. Vlora.

Okręgi w Albanii:

1. Berat,
2. Bulqiza,
3. Delvina,
4. Devoll,
5. Dibra,
6. Durrës,
7. Elbasan,
8. Fier,
9. Gjirokastra,
10. Gramsh,
11. Has,
12. Kavaja,
13. Kolonja,
14. Korcza,
15. Kruja,
16. Kuçova,
17. Kukës,
18. Kurbin,
19. Lezha,
20. Librazhd,
21. Lushnja,
22. Malësi e Madhe,
23. Mallakastra,
24. Mat,
25. Mirdita,
26. Peqin,
27. Përmet,
28. Pogradec,
29. Puka,
30. Saranda,
31. Szkodra,
32. Skrapar,
33. Tepelena,
34. Tirana,
35. Tropoja,
36. Vlora,

Do największych miast Albanii (według liczby ludności w 2007) zalicza się:

• stolica Tirana – 386,03 tys.;
• Durrës – 126,25 tys.;
• Elbasan – 103,60 tys.;
• Wlora – 91,71 tys.
• Szkodra – 89,44 tys.

Albania jest niewielkim państwem leżącym na Półwyspie Bałkańskim w południowej części Europy. Ten niewielki i słabo rozwinięty gospodarczo kraj cechuje się górzystym krajobrazem i śródziemnomorskim klimatem.

Powierzchnia, położenie i granice

Powierzchnia - 28 748 km2 - porównywalna z powierzchnią województwa wielkopolskiego.Albania jest niewielkim państwem leżącym na Półwyspie Bałkańskim w południowej części Europy. Ten niewielki i słabo rozwinięty gospodarczo kraj cechuje się górzystym krajobrazem i śródziemnomorskim klimatem.

Położenie

Albania leży na Bałkanach, w zachodniej części Półwyspu Bałkańskiego, nad Morzem Adriatyckim i w południowym krańcu wybrzeża nad Morzem Jońskim.

Skrajne punktypółnocny 42°39'N, południowy 39°38'N, zachodni 19°16'E, wschodni 21°04'E. Rozciągłość południkowa wynosi 330 km, a równoleżnikowa 160 km.

Albania graniczy z następującymi państwamiGrecja – 282 kmCzarnogóra – 172 kmKosowo – 115 kmMacedonia 151 kmLinia brzegowa - 362 km

Budowa geologiczna i rzeźba

Albania jest krajem górzystym, gdzie góry wraz z wyżynami zajmują 75%, a obszary leżące powyżej 1 000 m n.p.m. zajmują 28,5% powierzchni kraju. Góry, które wznoszą się na terytorium Albanii są południowym przedłużeniem wielkiego, bałkańskiego łańcucha Gór Dynarskich. Na północny wznoszą się Góry Północnoalbańskie zwane Alpet Shqiptare. Góry te zbudowane są głównie z mezozoicznych wapieni, gdzie dominują krajobraz krasowy i rzeźba glacjalna. Najwyższym ich szczytem jest Maja e Jezercës o wysokości 2 693 m n.p.m. Między rzekami Drin a Osum wznoszą się Góry Środkowoalbańskie, które zbudowane są z wapieni kredowych i trzeciorzędowych piaskowców. Przy granicy z Macedonią wznosi się najwyższy szczyt kraju Golemi Korab o wysokości 2 764 m n.p.m. Południową część kraju zajmuje Epir Albański, gdzie występują tam na przemian utwory fliszowe i wapienne. W tej części także występuje rzeźba krasowa.

Niziny zajmują jedną czwartą powierzchni kraju i skupiają się w pasie nadbrzeżnym w postaci aluwiów, maksymalnie do 50 km w głąb lądu. Strefę nadmorską zajmuje Nizina Albańska, gdzie zalegają na niej osady morskie i rzeczne. W obrębie Gór Środkowoalbańskich leży Kotlina Korczy, która jest największą kotliną w kraju. Dno kotliny spoczywa na wysokości około 800 m n.p.m. Tereny górskie Albanii są w wielu miejscach rozcięte dolinami rzecznymi o przebiegu równoleżnikowym. Linia brzegowa Albanii jest dobrze rozwinięta, gdzie liczne są szerokie lub głębokie, wcięte w ląd zatoki. Największą zatoką jest leżąca na północy Zatoka Drińska. Wybrzeże jest słabo rozczłonkowane z wyjątkiem obszarów na południu, które zajmuje Riwiera Albańska. Wybrzeże tam jest strome i skaliste, zaś na północy niskie, gdzie dominują piaszczyste plaże. W Albanii przeważają gleby brunatne, w dolinach rzek aluwialne fluwisole, zaś w górach dominują litosole, gleby kamieniste.

Klimat

Albania leży w strefie klimatu podzwrotnikowego o śródziemnomorskiej odmianie na nizinach i chłodniejszej, górskiej odmianie w głębi lądu. Wschodnie krańce Albanii znajdują się pod wpływem nieco bardziej kontynentalnych mas powietrza.

Opady w Albanii są stosunkowo wysokie ze względu na obecność gór i bliskość morza. Średnia roczna dla całego kraju wynosi 600 mm. Roczne opady na nizinie nadmorskiej wynoszą od 900 do 1 300 mm, na zachodnich i południowo-zachodnich stokach gór 2 000 mm i więcej. We wschodniej części kraju jest bardziej sucho ze względu na kontynentalizm i rocznie spada od 700 do 900 mm deszczu rocznie. W osłoniętych kotlinach na wschodzie kraju opady wynoszą poniżej 700 mm. Maksimum opadów przypada od października do stycznia, a lata są z reguły suche. W południowej części kraju występują długotrwałe susze, a w górach w zimie notuje się obfite opady śniegu.

Rozkład termiczny można podzielić na dwie strefy: ciepłą na zachodzie w strefie nadmorskiej i chłodną, a nawet mroźną w górach. Zimą na wybrzeżu średnie wartości termiczne wahają się od +5° do +9 °C, bez nocnych spadków poniżej 0°C. W górach w głębi lądu jest zimno, średnie wartości wahają się od -5° do 0 °C, ze spadkami do -20 °C. Lata na wybrzeżu są upalne, średnie temperatury wahają się od +23° do +25 °C. W związku z letnim napływem zwrotnikowego powietrza znad Afryki, temperatury dochodzą do +40 °C. Latem w górach jest chłodno i średnie wartości w najwyższych partiach gór oscylują w granicach +15 °C.

Wody

Ze względu na stosunkowo obfite opady deszczu i obecność gór na większości terytorium Albanii, sieć rzeczna jest gęsta. Sieć rzeczna Albanii należy do zlewiska Morza Jońskiego i Adriatyckiego, które są częścią basenu Morza Śródziemnego. Wszystkie rzeki kraju spływają z gór z głębi lądu, uchodzą do wyżej wymienionych mórz i mniej więcej płyną w układzie równoleżnikowym ze wschodu na zachód. Główne rzeki kraju to Drin na północy, dalej Seman i Vjosë na południu kraju. Rzeki Albanii cechują się zmiennym wodostanem. Na terytorium Albanii znajdują się trzy duże jeziora pochodzenia tektonicznego, które są jeziorami granicznymi. I tak na północy Albanię z Czarnogórą dzieli Jezioro Szkoderskie, z Macedonią na wschodzie dzieli Jezioro Ochrydzkie i ostatnie Prespa z Macedonią oraz częściowo z Grecją. Albania posiada bogate zasoby wód podziemnych.

Flora i faunaSzata roślinna jest silnie przekształcona przez człowieka. Na obszarach nizinnych występuje roślinność śródziemnomorska. Są przede wszystkim wiecznie zielone zarośla - makia, a poza zaroślami w Albanii rosną gaje oliwne i drzewa migdałowe. W górach do wysokości 1 000 m n.p.m. rosną lasy dębowe z grabem, zaś wyżej szata roślinna należy do klimatu bardziej umiarkowanego, gdzie rosną lasy sosnowo-bukowe. W południowej części występują lasy iglaste. Ponad strefą lasów tereny górskie pokrywają łąki i kolczaste suchorośla. Lasy zajmują około jednej trzeciej powierzchni kraju.

Świat zwierząt jest ubogi jeśli chodzi o liczebność, ale stosunkowo bogaty jeśli weźmie się pod uwagę różnorodność gatunkową. W górach żyją wilki, niedźwiedzie brunatne, dziki oraz rysie. W strefie nadmorskiej występują żółwie, a z ptaków liczne jest ptactwo morskie, jak mewy, czy też pelikany. Do mniejszych ssaków zaliczyć należy żyjące w lasach kuny i łasice. Wody słodkie i morskie obfitują w liczne gatunki ryb.

Albańczycy stanowią 92% ogółu ludności (2000), pozostali to głównie Grecy i Macedończycy. W 1980–89 roczne tempo wzrostu ludności wynosiło 2,1%; współczynnik urodzeń — 15,1‰ (2006), zgonów — 5,2‰; przyrost naturalny 9,9‰; nastąpiło wydłużenie przeciętnego trwania życia (75 lat dla mężczyzn i 80 lat dla kobiet); w wieku poniżej 29 lat jest 53% ludności.

Najgęściej zaludniona zachodnia część kraju (do 250 osób na km²), kotlina Korczy i doliny rzek. Na wysokości powyżej 1000 m mieszka 4% ludności. Odsetek ludności miejskiej wynosi 43% (2001).

W 1942 muzułmanie (głównie sunnici i bektaszyci) stanowili 70% wierzących, prawosławni — 20%, katolicy — 10%.

W latach 1967– 90 Albania była krajem ateistycznym.

W roku 1990 otwarto wszystkie świątynie (zamknięte w 1967).

W roku 1991 przywrócono stosunków dyplomatycznych ze Stolicą Apostolską. Nowa konstytucja gwarantuje równość wszystkich wyznań. W 2004 muzułmanie stanowili 84%, katolicy 6%, prawosławni 9%.

Albański to język z rodziny indoeuropejskiej, z bałkańskiej ligi językowej. Posługują się nim Albańczycy w Albanii oraz w Kosowie, Serbii i Czarnogórze, Macedonii Północnej i emigranci we Włoszech, Grecji i na Bliskim Wschodzie.

Dwa główne dialekty:

• gegijski (północny),
• toskijski (południowy).

Dialekty emigracji:

• arbaresz (włosko-albański),
• arvanitika (Grecja),
• arnaut (Bliski Wschód).

Zabytki literatury od XVI w. Dialekt gegijski miał bogatą tradycję literacką (katolicką), w funkcji języka literackiego w Kosowie do 1972. Współczesny język literacki powstał po II wojnie światowej na podstawie dialektu toskijskiego.

Religia w Albanii zdominowana jest przez islam i chrześcijaństwo. Wolność sumienia i wyznania zagwarantowana jest przez Konstytucję Albanii.

Zgodnie ze spisem ludności w 2011 roku 56,7% ludności Albanii wyznaje islam, co czyni ją największą religią w kraju, a Albanię jedynym krajem leżącym w całości w Europie w którym muzułmanie stanowią większość społeczeństwa. Większość albańskich muzułmanów jest sunnitami, występuje również mniejszość szyicka. 2,09% stanowi mniejszość bektaszijja.

Chrześcijaństwo jest reprezentowane głównie przez katolicyzm (10,03%) i prawosławie (6,75%). 0,14% ludności stanowią wyznania ewangelickie. 5,49% to wyznawcy innych grup religijnych. Ateistami określa siebie 2,5% ludności. 13,79% populacji nie odpowiedziało na pytanie.

Albania przez kilka dziesięcioleci była pod rządami Envera Hoxha, charakteryzującymi się ateizmem państwowym. W tym czasie praktyka religijna była zakazana i potępiana.

Albania jest krajem rolniczym, który po okresie centralnego planowania i izolacji gospodarczej, spowodowanej polityką samowystarczalności (do końca lat 80.), przeprowadza, w warunkach głębokiego kryzysu, reformy gospodarcze zgodne z wymogami Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Podstawą jej gospodarki jest rolnictwo i eksploatacja bogatych złóż: chromu (czołowe miejsce w światowym eksporcie), miedzi, żelaza, niklu, węgla kamiennego, asfaltu (Selenica - najstarsze eksploatowane złoże w Europie), boksytów oraz ropy naftowej i gazu ziemnego. 

Produkcja energii elektrycznej zaspokaja potrzeby Albanii, w ponad 85% uzyskiwana jest z elektrowni wodnych, z których największa znajduje się na rzece Drinie.

Liczne zakłady przemysłu paliwowo-energetycznego (rafinerie), metalurgicznego, chemicznego, papierniczego, włókienniczego, materiałów budowlanych, spożywczego (winiarski, tytoniowy, przetwórstwo owoców i warzyw). Zakłady rzemieślnicze produkują m.in.: dywany, wyroby z drewna i metalu.

W 2016 roku Albania liczyła 2 904 000 mieszkańców, w skład wchodzili:

• Albańczycy – 89,4%
• Macedończycy – 4,8%
• Gorani – 1,2%
• Grecy – 0,96%
• Włosi – 0,27%
• Arumuni – 0,25%
• Romowie – 0,25%
• pozostali – 2,87%

Łącznie około 7000 personelu czynnej służby (5000 armii; 1500 marynarki wojennej; 500 sił powietrznych) (2022).

Albania została członkiem NATO w 2009 roku. Od 2022 r. Grecja i Włochy zapewniały misję policji powietrznej NATO dla Albanii.

Od 2021 r. kobiety stanowiły około 15% pełnoetatowego personelu wojskowego, w tym 20% oficerów.

19 lat to prawny minimalny wiek ochotniczej służby wojskowej. 18 lat to ustawowy minimalny wiek w przypadku powszechnej/częściowej przymusowej mobilizacji. Pobór został zniesiony w 2010 roku. (2021)

Uzbrojone pojazdy bojowe: 688 (2018)

Marynarka Wojenna Albanii (alb. Forcat Detare Shqiptare) – część sił zbrojnych Albanii.

W 1993 roku stan liczebny marynarki wynosił 3300 personelu.

W 1998 roku w składzie marynarki wykazywano okręty bojowe (nie wszystkie sprawne): 12 wodolotów torpedowych typu Huchuan, 1 ścigacz okrętów podwodnych typu Kronstadt (proj. 122bis), 2 patrolowce typu Shanghai II, 4 patrolowce typu PO 2, 3 patrolowce typu PB Mk III (otrzymane z USA w 1976 roku), 3 trałowce typu T-43 (proj. 254K), 3 trałowce typu T-301 (proj. 253Ł).

Statki patrolowe: 28

Trałowce: 2

Siły powietrzne Albanii (alb. Forcat Ajrore Shqiptare) – część sił zbrojnych Albanii.

Samoloty transportowe: 23 (2018)

Śmigłowce wielozadaniowe: 23 (2018)

Produkcja energii elektrycznej w ponad 85% uzyskiwana jest z elektrowni wodnych.

Głównym portem morskim jest Durrës. 

Port morski Durrës to jedna z największych infrastruktur portowych na Morzu Adriatyckim, znajdująca się w Albanii. Jest to kluczowy port dla kraju, zapewniający znaczną część handlu międzynarodowego oraz odgrywający ważną rolę w rozwoju gospodarczym regionu.

Historia portu Durrës sięga kilku tysięcy lat. W starożytności miasto Durrës, wtedy nazywane Dyrrachium, było jednym z najważniejszych portów w basenie Morza Adriatyckiego. W czasach Imperium Rzymskiego port ten był kluczowym punktem w handlu między Rzymem a wschodnią częścią basenu Morza Śródziemnego. W czasie dominacji osmańskiej, Durrës ponownie stało się ważnym portem handlowym, co umożliwiło rozwój miasta.

Współczesny port został wybudowany w 1927 roku przez Włochów, którzy kontrolowali wtedy Albanię. Po wyzwoleniu kraju spod okupacji w 1944 roku, port Durrës stał się kluczowym punktem w handlu morskim kraju. W ciągu lat port przeszedł kilka modernizacji, w tym rozbudowę nabrzeży, terminali kontenerowych i innych obiektów portowych. Obecnie port Durrës jest jednym z największych w regionie, z rocznym przepustowością ponad 3 milionów ton towarów.

Port Durrës jest kluczowym punktem w handlu morskim Albanii. Ze względu na swoje strategiczne położenie w centrum Morza Adriatyckiego, port ten stanowi ważne połączenie między Europą Zachodnią a Europą Wschodnią oraz krajami basenu Morza Śródziemnego. Wielu operatorów logistycznych wykorzystuje port Durrës do transportu towarów między Europą a Azją, co przyczynia się do wzrostu handlu międzynarodowego w kraju.

Port Durrës odgrywa również kluczową rolę w rozwoju gospodarczym regionu. Wiele firm wykorzystuje port do eksportu towarów, co przyczynia się do wzrostu gospodarczego kraju. Port Durrës jest również ważnym źródłem miejsc pracy dla lokalnych mieszkańców.

Wraz z rozwojem infrastruktury portowej, przyszłość portu Durrës wydaje się bardzo obiecująca. Planowane są dalsze inwestycje w modernizację i rozbudowę portu, w tym budowę nowych terminali kontenerowych oraz rozbudowę systemów logistycznych. To z kolei przyczyni się do dalekiego rozwoju handlu międzynarodowego w Albanii oraz zwiększenia konkurencyjności kraju w regionie.

Jednym z ważniejszych projektów związanych z portem Durrës jest budowa autostrady, która połączy port z innymi ważnymi miastami w Albanii. Ta inwestycja przyczyni się do poprawy dostępności i szybkości transportu towarów oraz zwiększenia konkurencyjności kraju w handlu międzynarodowym.

Główny portem lotniczy to Rinas w Tiranie.

Port lotniczy Rinas, znany również jako Port Lotniczy Tirana, jest największym portem lotniczym w Albanii. Znajduje się on około 17 kilometrów na północny zachód od stolicy kraju - Tirany. Rinas jest połączony bezpośrednio z wieloma miastami w Europie, takimi jak Frankfurt, Londyn, Rzym, Wiedeń czy Warszawa. Lotnisko obsługuje rocznie ponad 3 miliony pasażerów.

Port lotniczy Rinas został zmodernizowany w 2007 roku, co pozwoliło na zwiększenie przepustowości i poprawę jakości obsługi pasażerów. Lotnisko jest w pełni wyposażone w niezbędną infrastrukturę, w tym nowoczesne terminale pasażerskie, pakiernię oraz wiele restauracji, sklepów i punktów usługowych.

Wraz z rozwojem turystyki w Albanii, port lotniczy Rinas odgrywa coraz większą rolę w gospodarce kraju. W 2019 roku lotnisko zanotowało wzrost liczby przewożonych pasażerów o 16%, a trend ten jest wciąż kontynuowany. W związku z tym, planowane są dalsze inwestycje w rozwój portu, co pozwoli na zwiększenie przepustowości i poprawę jakości obsługi pasażerów.

Mimo znacznych inwestycji transport drogowy i kolejowy jest słabo rozwinięty. Z 16,8 tys. km dróg tylko 40% spełnia europejskie standardy[styl do poprawy]. Motoryzacja jest w fazie początkowej. W 2002 roku w Albanii było 190 tys. samochodów osobowych, co dało 59 pojazdów na 1000 mieszkańców.

Sieć kolejowa jest uboga, jej całkowita długość wynosi 447 km i składa się z linii biegnących na wschód do Pogradec, na południe do Wlory i północ do Szkodry z odgałęzieniem do Tirany.

Albania ma ponad 65 stacji telewizyjnych, w tym kilka nadających na poziomie krajowym; Albańskie transmisje telewizyjne są również dostępne dla ludności albańskojęzycznej w krajach sąsiednich; wielu widzów ma dostęp do programów telewizji włoskiej i greckiej za pośrednictwem odbioru naziemnego; Stacje telewizyjne w Albanii rozpoczęły nakazane przez rząd przejście z nadawania analogowego na cyfrowe; rząd zobowiązał się do dostarczenia przetworników analogowo-cyfrowych rodzinom o niskich dochodach, których dotyczy ta decyzja; dostępna jest telewizja kablowa; 2 publiczne sieci radiowe i około 78 prywatnych stacji radiowych; dostępnych jest kilku międzynarodowych nadawców (2019)

Jedną z najpopularniejszych potraw jest qofte, przyrządzane z mięsa siekanego lub mielonego, przypominające ćevapčići. Innymi potrawami chętnie jadanymi przez Albańczyków są:

mięso pieczone (mish i përzier),ziemniaki (patate) z jarzynami (najczęściej są to pomidory i cebula) z dodatkiem oliwy z oliwek.różne gatunki sera (djathë) – do najbardziej popularnych należą djathë i bardhe podobny do greckiego sera feta i kaçkaval – twardy ser żółty.oriz më tamel – czyli pudding ryżowy na owczym mleku,jogurt (kos).Narodowym albańskim trunkiem jest rakija, którą wyrabia się najczęściej z winogron oraz z innych owoców. Popularne w Albanii jest także picie młodego wina (jest ono podawane do prawie każdego posiłku).

Turystyka w Albanii jest wciąż w fazie rozwoju, ale kraj ten oferuje wiele atrakcji dla turystów zainteresowanych zarówno naturą, jak i kulturą. Albania posiada przepiękne wybrzeże Adriatyku oraz Morza Jońskiego, góry, jeziora i wiele historycznych zabytków.

Jednym z najważniejszych miejsc turystycznych w Albanii jest Saranda, popularne miasto turystyczne położone nad Morzem Jońskim. Znajduje się tam wiele plaż, malowniczych zatok i wspaniałych krajobrazów. Saranda jest również położona w pobliżu historycznego miasta Butrint, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Kolejnym popularnym miejscem w Albanii jest stolica kraju - Tirana, gdzie znajdują się liczne zabytki historyczne, muzea, galerie i wiele innych atrakcji turystycznych. Na północnym zachodzie kraju znajduje się także malowniczy region Włoch, który jest popularnym miejscem na wakacje w Albanii.

Albania posiada wiele innych atrakcji, takich jak Park Narodowy Theth, Gjirokastra, Kruja, Durrës, Shkoder i wiele innych. Kraj ten jest również znany z wspaniałej kuchni, którą można spróbować w wielu restauracjach i kafejkach na terenie całego kraju.

• 1-2 stycznia Nowy Rok (Viti i Ri).
• 6 stycznia Prawosławne Boże Narodzenie.
• 14 marca Dzień Lata (Dita e Verës)jest to wywodzące się z czasów Iliryjskich święto obchodzone głównie w środkowej Albanii. 14 marca obchodzony był jako dzień rozpoczęcia nowego sezonu rolniczego – koniec zimy, a początek lata. Od 2004 roku uchwałą Parlamentu jest to oficjalnym świętem narodowym.
• 1 maja Międzynarodowy Dzień Pracy ( dita ndërkombëtare e punonjësve).
• 19 października Dzień Matki Teresy (Dita e Shenjtërimit të Shenjt Terezës).
• 22 marca Nevruzita ( Ditën e Nevruzit) islamskie święto obchodzone jako Nowy Rok.
• 28 listopada Rocznica Proklamowania Niepodległości - Dzień Flagi (Dita e Pavarësisë).
• 29 listopada Dzień Wyzwolenia (dita e Çlirimit të Shqipërisë nga pushtuesi nazifashistë)
• 8 grudnia Narodowy Dzień Młodzieży (dita Kombëtare e Rinisë) - decyzją parlamentu obchodzone od 1990 roku. 8 grudnia 1990 roku grupa studentów i nauczycieli Uniwersytetu w Tiranie, zainicjowała pokojowe protesty, które doprowadziły do ​​upadku komunizmu.
• 25 grudnia Boże Narodzenie (Krishtlindjet).

W Albanii obowiązują normy obyczajowe podobne do  norm przyjętych w innych krajach bałkańskich.

W całej Albanii przeważa islam, religie chrześcijańskie są zakorzenione w części południowej (prawosławie) oraz północnej (katolicyzm).

• Matka Teresa (1910-1997)
• Enver Hodża (1908-1985)
• Skanderbeg (1405-1468)
• Lekë Dukagjini (1410-1481)
• Muhammad Ali, wicekról Egiptu
• Lew Janiny, (1741-1822)
• Fan Noli (1882-1965)

Albańskiego pochodzenia są również aktorzy Jim i John Belushi oraz aktorka Eliza Dushku.

Pierwszy zachowany tekst w języku alb. to formuła chrztu (1462) — zdanie wplecione w tekst łac.;pierwsza zachowana książka to mszał Gj. Buzuku (1555). Za początek literatury alb. uznaje się jednak twórczość łacińskojęzyczną M. Barletiego z Włoch (Historia Skanderbega 1508–10 i Oblężenie Kruji 1504). W XVII i XVIII w. rozwijało się gł. gegijskie piśmiennictwo rel.-dydaktyczne, a jego przedstawicielami byli księża katol. (m.in. P. Budi, P. Bogdani) z klasztorów na północy kraju, tam też skupiało się życie kult.; książki były drukowane w Rzymie, rzadziej — w Szkodrze; poza granicami kraju (we Włoszech) rozwijało się piśmiennictwo toskijskie, początkowo o charakterze rel., później poezja oparta na wątkach lud. (m.in. J. Variboba, L. Matrënga). Odrębny nurt stanowiła w XVIII i XIX w. literatura z kręgu kultury islamskiej na terenach Kosowa, reprezentowana przez tzw. bejtedżinów; powstawała w języku tur. oraz alb., pisana alfabetem arabskim. W XIX w. nastąpił okres odrodzenia nar. (Rilindja Kombëtare), związany z dążeniami wyzwoleńczymi; rozpoczęto też działania na rzecz ujednolicenia alfabetu alb. i utworzenia normy lit.; w 2. połowie wieku ważną rolę społ. i kult. odegrały liczne towarzystwa, zwłaszcza Liga Prizreńska (1878–81), Stow. Stambulskie (1879), Bashkimi (‘wspólnota’ 1899). Dominowała poezja patriotyczna, często oparta na wątkach hist., powstały pierwsze utwory dram., rozwijało się piśmiennictwo dydaktyczne (m.in. K. Kristoforidhi, N. Frashëri, A. Çajupi); osiadli we Włoszech alb. poeci romant. często czerpali tematykę z folkloru nar., rozwinęła się publicystyka (m.in. J. De Rada, Z. Serembe). Od 1908 w Albanii obowiązuje jednolity alfabet łac., po okresie funkcjonowania 2 odmian języka lit. — gegijskiej (północnej, zwłaszcza w Kosowie) i toskijskiej (południowej), zrezygnowano 1972 z gegijskiej na rzecz języka ogólnego. Po odzyskaniu niepodległości 1912 w literaturze dominowała tematyka patriotyczna i społ. (Fan S. Noli, Migjeni, L. Poradeci, Gj. Fishta, Asdreni); od 1944 twórczość lit. została podporządkowana realizmowi socjalist., rozwijała się też liryka patriotyczna (Dh. Shuteriqi, S. Spasse, D. Agolli); pojawił się nurt psychol. (I. Kadare — jedyny z pisarzy alb. o międzynar. sławie). Początki alb. literatury Kosowa przypadają na lata 50. XX w.; najbardziej znani twórcy z Kosowa to poeci: D. Mehmeti, A. Shkreli, A. Podrimja, E. Basha, S. Hamiti, oraz prozaicy: R. Qosja, A. Pashku i T. Dervishi.

Ludowa muzyka albańska wykazuje podobieństwa do muzyki krajów bałkańskich, są widoczne wpływy arabskie, tureckie, także włoskie. Występują częste metra nieparzyste, np. rytmy aksakowe, tempo rubato, instrumenty (zurka, tupan), maniery wykonawcze (melizmatyka, deformacja barwy głosu przez uciskanie gardła lub policzków). Zespołowe wykonawstwo, wielogłosowość (liczne burdony, współbrzmienia sekundowe).

O kultywowaniu muzyki w starożytnej Ilirii świadczą m.in. wykopaliska archeologiczne. W IV w. działał na tym terenie Niketa z Ramesiany, autor pieśni starochrześcijańskich, w XII w. — Jan Kukuzeł, reformator bułgarskiego śpiewu cerkiewnego. Odrodzenie profesjonalnej muzyki albańskiej nastąpiło po odzyskaniu niepodległości 1912. 

Kompozytorzy

F. Ndoja, M. Gjoka, T. Floqi, L. Filaj, K. Kono, P. Dungu, F.S. Noli, T. Nashi, P. Jakova, T. Daija, Ç. Zadeja, P. Gaci, śpiewacy — M. Ciko, K. Antoniu, śpiewaczki — M. Paluca Kraja, J. Filçe, T. Tashko Koço.

Po II wojnie światowej powstały w Tiranie instytucje muzyczne: filharmonia (1950), opera (1953), konserwatorium (1962), także Państwowa Orkiestra Radia i Telewizji.

Kinematografia albańska

Ogół produkcji i dystrybucji filmowej na terenie Albanii, rozumianej przed II wojną światową jako terytorium Księstwa Albanii (1914–1925), Republiki Albanii (1925–1928) oraz Królestwa Albanii (1928–1939); w trakcie II wojny światowej – jako protektorat włoski oraz terytorium okupowane przez Niemcy; od 1945 – w obecnym kształcie terytorialnym.

Na terenie Albanii, jako kraju zacofanego gospodarczo, pierwsze kino otwarte zostało dopiero w 1912 (po ogłoszeniu niepodległości zaś – w 1920), a dystrybucja filmowa w tym kraju była wielce ograniczona aż do końca II wojny światowej. Kinematografia Albanii jako przemysł filmowy została ukonstytuowana dopiero w 1945, jako narzędzie propagandy komunistycznej. Do momentu upadku rządów komunistycznych w 1990 główną wytwórnią produkującą filmy albańskie było Kinostudio, które w okresie dyktatury Envera Hoxhy produkowało przede wszystkim filmy wojenne poświęcone działaniom albańskiej partyzantki, mniejszą uwagę przywiązując do tematyki współczesnej. Po 1990, w obliczu likwidacji Kinostudia, albańska kinematografia doświadczyła trudności w dalszym rozwoju; dopiero w 1996 założone zostało Narodowe Centrum Kinematografii, które finansowało produkcję nowych filmów albańskich. Problemem, z którym mierzyło się kino albańskie po transformacji ustrojowej, był rozrachunek z komunizmem oraz promowanym przezeń prowincjonalnym kolektywizmem.

Od przyjeżdżających do Albanii nie wymaga się świadectwa szczepień ochronnych.

Zaleca się picie wyłącznie wody przegotowanej lub butelkowanej.

Polska ma podpisaną umowę z Albanią o bezpłatnym leczeniu. Jednak publiczna służba zdrowia z powodu niedoinwestowania jest w Albanii na bardzo niskim poziomie. W Tiranie i większych miastach powstały prywatne przychodnie lekarskie o dobrym poziomie diagnostycznym (z możliwością hospitalizacji). Koszt wizyty wynosi ok. 50 EUR. Dla  załatwiania spraw związanych z opłatami za usługi medyczne za pośrednictwem firm ubezpieczeniowych placówki służby zdrowia wymagają posiadania paszportów.

Kształcenie odbywa się w trzech etapach: podstawowe, średnie i przedszkolne. Istnieje około 5000 szkół w całym kraju.

Edukacja podstawowa jest obowiązkowa od klas 1 do 9, ale większość uczniów kontynuuje naukę przynajmniej do szkoły średniej. Aby kontynuować naukę, uczniowie muszą zdać egzaminy na koniec klasy 9, a także na koniec klasy 12. Rok akademicki jest podzielony na dwa semestry. Tydzień szkolny rozpoczyna się w poniedziałek i kończy w piątek.

W 2015 r. Ogólny wskaźnik umiejętności czytania i pisania w Albanii wyniósł 98,7%; wskaźnik alfabetyzacji mężczyzn wyniósł 99,2%, a wskaźnik alfabetyzacji kobiet wyniósł 98,3%.

rafinowana ropa naftowa, samochody, skóry garbowane, pakowane artykuły medyczne, części obuwia (2019)

obuwie skórzane i części, elektryczność, ropa naftowa, stopy żelaza, odzież, izolowane przewody, konopie indyjskie (2021)