|
Sposób
stosowania terminu flaga narodowa lub flaga
państwowa jest różny w różnych
państwach świata i wynika z uwarunkowań
historycznych, kulturowych i prawnych. W
krajach Europy Zachodniej, zwłaszcza anglosaskich
i francuskojęzycznych, na ogół utożsamia
się naród (ang. Nation, fr. le Nation)
z ogółem obywateli państwa. Dlatego
używa się tam raczej pojęcia flaga narodowa.
Używanie terminu flaga państwowa jest bardziej
oczywiste w państwach wielonarodowych i
wielonarodowościowych, oraz w tych, gdzie
naród i państwo postrzega się jako
dwie zasadniczo odmienne jakości.
Niejednoznaczność
wynika też z tego, że w niektórych
państwach istnieje odrębna flaga przeznaczona
dla instytucji państwowych nazywana właśnie
flagą państwową (na język polski termin
ten bywa tłumaczony jako flaga urzędowa),
oraz odrębna flaga przeznaczona dla prywatnych
obywateli, zwana na ogół flagą cywilną.
Obie zaś są określane łącznie jako flaga
narodowa. Na ogół flaga urzędowa
posiada herb państwowy, a flaga cywilna
go nie posiada. Przykładem takiego rozwiązania
są Niemcy. Sytuacja w Polsce, gdzie istnieje
tzw. flaga z godłem i flaga bez godła, nie
jest identyczna z powyższym podziałem, gdyż
oficjalny zakres użycia flagi z godłem jest
bardzo ograniczony.
Trzecim
wariantem flagi narodowej może być flaga
wojenna - jest to odrębny wariant flagi
państwowej lub narodowej przeznaczony dla
sił zbrojnych. Występuje on lub występował
tylko w nielicznych państwach. W Polsce
zasadniczo flaga wojenna nie występuje,
choć w pewnym zakresie jej rolę spełnia
flaga lotnisk i lądowisk wojskowych.
Specyficzną
kategorią flag narodowych i państwowych
są bandery. Pojęciem tym określa się w języku
polskim flagi podnoszone na jednostkach
pływających (statkach i okrętach). Rozróżnienie
między flagą lądową a banderą występuje
jednak tylko w niektórych językach,
np. w języku angielskim rozróżnia
się flagę (a flag) od bandery (an ensign).
Natomiast np. w niemieckim istnieje tylko
jeden wyraz die Flagge. W niektórych
krajach bandery różnią się od flag
narodowych używanych na lądzie (przykładem
może być flagę Wielkiej Brytanii). W innych
natomiast jest tylko jeden wariant używany
zarówno na lądzie jak i na morzu,
np. we Francji i Stanach Zjednoczonych.
W
przypadku bander na ogół mamy do
czynienia z bardziej klarownym niż na lądzie
podziałem na różniące się wizualnie
banderę wojenną podnoszoną na okrętach wojennych,
banderę handlową oraz niekiedy występującą
banderę urzędową podnoszoną na jednostkach
pływających w państwowej służbie cywilnej.
Wariantem bandery urzędowej bywa niekiedy
odrębna bandera statków straży granicznej.
Specyficznym
rodzajem bandery, a zarazem też flagi narodowej,
jest proporzec.
Pojęciem
flaga narodowa określa się też często potocznie
flagi narodów, narodowości i grup
etnicznych nie posiadających własnego państwa,
np. flagę Kurdów, Bretończyków
itp. Niektóre z nich mają oficjalny
status flag jednostek administracyjnych,
np. Senyera, flaga postrzegana jako flaga
narodowa Katalończyków, jest jednocześnie
oficjalną flagą regionu autonomicznego Katalonii.
Niektóre zostały proklamowane flagami
narodowymi przez organizacje, kongresy i
komitety polityczne pretendujące do reprezentowania
tych narodów, jeszcze inne mają status
całkiem nieoficjalny. W weksylologii są
one na ogół określane mianem flag
mniejszości narodowych.
Niektóre
obecnie używane flagi narodowe i państwowe
mają kilkusetletnią tradycję, np. flaga
Danii uzywana od średniowiecza. Jednak w
zasadzie w odniesieniu do okresu przed XVIII
wiekiem nie można mówić o flagach
narodowych i państwowych w pełnym tego słowa
znaczeniu. Flagi, o których mowa,
były jedynie banderami wojennymi i handlowymi,
kojarzonymi raczej z monarchą i jego siłami
zbrojnymi, nie zaś z państwem, a tym bardziej
z ogółem jego mieszkańców.
Niektóre statki handlowe używały
zresztą odrębnych bander miejskich i bander
kompanii handlowych. Na lądzie natomiast
używano chorągwi i sztandarów, które
były raczej wytworami rzemiosła artystycznego
a nie masowej produkcji, przedstawiały głównie
godła heraldyczne i nie były ustandaryzowane,
a jedynie używane zwyczajowo.
Nowoczesna
flaga państwowa i narodowa - a więc ustandaryzowana,
postrzegana jako symbol państwa i narodu,
produkowana fabrycznie lub na tyle prosta
by mogła być wykonana samodzielnie w domu
przez zwykłego obywatela, zaczęła występować
w końcu XVIII w. i była wynikiem demokratyzacji
polityki, związanej między innymi z amerykańską
wojną o niepodległość i rewolucją francuską.
W XIX w. europejska kultura używania flagi
narodowej przyjęła się w tych krajach pozaeuropejskich,
które były uznawane za podmioty prawa
międzynarodowego i członków tzw.
rodziny narodów, np. Chiny, Japonię,
Syjam.
Do
pojawienia się kolejnych flag narodowych
przyczyniały się każdorazowo kolejne fale
pojawiania się nowych państw na mapie politycznej
świata: dekolonizacja Ameryki Łacińskiej
w pierwszej połowie XIX w., upadek Imperium
Osmańskiego, Austro-Węgier i carskiej Rosji
po I wojnie światowej, dekolonizacja Azji
i Afryki po II wojnie światowej, wreszcie
rozpad ZSRR i Jugosławii.
Często
pojawiające się elementy flag
-
pasy poziome (2 lub 3, rzadziej więcej)
lub pionowe (zazwyczaj 3),
-
krzyż (np. flagi państw skandynawskich,
krzyż św. Andrzeja - Wielka Brytania, krzyż
grecki - Grecja, itd.),
-
półksiężyc (flagi państw muzułmańskich
m.in. Azerbejdżanu, Uzbekistanu, Turcji,
Pakistanu, Algierii),
-
koła (flagi Japonii, Korei, Grenlandii),
-
gwiazdy (pojedyncze lub konstelacje np.
Wietnam, Australia),
-
godło państwowe np. Słowacja, Bułgaria czy
Chorwacja.
Rodziny
flag
Flagi
państw i narodów bliskich kulturowo,
politycznie i geograficznie są często podobne
do siebie nawzajem, i tak np.:
-
flagi wszystkich państw i narodów
skandynawskich i nordyckich, a często także
flagi regionów i jednostek podziału
administracyjnego w tych krajach są skomponowane
na bazie krzyża skandynawskiego, tj. krzyża
z lewym ramieniem (w stronę drzewca flagi)
krótszym od prawego;
-
flagi państw i narodów słowiańskich
składają się w znacznej części z tzw. barw
"pansłowiańskich", tj. błękitnej,
białej i czerwonej, np. flaga Chorwacji,
flaga Czech, flaga Jugosławii, flaga Rosji,
flaga Serbii, flaga Słowacji, flaga Słowenii,
flaga Łużyczan;
-
flagi państw arabskich mają często "panarabskie"
barwy czarno-biało-czerwono-zielone, które
nawiązują do flagi używanej przez Arabów
podczas powstania zbrojnego przeciw Imperium
Osmańskiemu w 1916 r., której barwy
są postrzegane jako symbole rodu Mahometa
oraz trzech historycznych kalifatów:
Abbasydów, Fatymidów i Umajjadów;
-
flagi państw islamskich zawierają często
barwę zieloną oraz symbol półksiężyca
i gwiazdy;
-
flagi państw afrykańskich mają na ogół
"panafrykańskie" barwy czerwono-żółto-zielone,
nawiązujące do flagi Etiopii, państwa postrzeganego
jako bastion skutecznego oporu przeciw kolonializmowi,
dodatkowo lub zamiennie z jednym z tych
trzech kolorów występuje barwa czarna
symbolizująca Afrykę lub walkę z kolonialnym
uciskiem;
-
flagi państw należących do Wspólnoty
Narodów mają często w kantonie pomniejszoną
flagę Wielkiej Brytanii.
|
