CZARNOGÓRA

CZARNOGÓRA

Czarnogóra, Republika Czarnogóry (serb. Crna Gora/???? ????, języki niesłowiańskie: Montenegro) - niewielkie państwo w Europie Południowej. Leży na wybrzeżu Morza Adriatyckiego i graniczy z Serbią (i wchodzącym w jej skład Kosowem), Chorwacją, Bośnią i Hercegowiną oraz Albanią. W wyniku przeprowadzonego 21 maja 2006 referendum niepodległościowego zadeklarowano zerwanie dotychczas istniejącej federacji z Serbią (Serbia i Czarnogóra). Ostatecznie parlament kraju proklamował niepodległość 3 czerwca 2006. Zgodnie z umową związkową sukcesorem dotychczas istniejącego państwa Serbii i Czarnogóry została Serbia, natomiast Czarnogóra od nowa rozpoczęła procesy akcesyjne do organizacji międzynarodowych. 28 czerwca 2006 roku Czarnogóra została przyjęta do Organizacji Narodów Zjednoczonych, jako 192. członek tej organizacji, a od 11 maja 2007 roku jest 47. państwem członkowskim Rady Europy.

Hymn Państwowy

Tytuł: Oj, svijetla majska zoro (O, jasny majowy poranku)


Godło Państwowe

...

Godło państwa CZARNOGÓRA

Dane podstawowe

Podgorica

Podgorica to stolica kraju CzarnogÓra.

Stolica

serbski (dialekt sztokawski - wariant ijekawski)

Oficjalny język urzędowy dla kraju CzarnogÓra to język serbski (dialekt sztokawski - wariant ijekawski).

Język urzędowy

republika

Ustrój polityczny dla kraju CzarnogÓra to republika.

Ustrój polityczny

prezydent Filip Vujanović

Głowa państwa dla kraju CzarnogÓra to prezydent Filip Vujanović.

Głowa państwa

premier Željko Šturanović

Szefem rządu dla kraju CzarnogÓra jest premier Željko Šturanović.

Szef rządu

156.13 812

Powierzchnia dla kraju CzarnogÓra to 156.13 812 km2.

Powierzchnia km2

miejsce

Miejsce pod względem wielkości powierzchni państwa na świecie dla kraju CzarnogÓra to miejsce.

Powierzchnia na świecie

164.720 872

Liczba ludności dla kraju CzarnogÓra to 164.720 872 mieszkańców.

Liczba ludności

miejsce

Miejsce pod względem ilości ludności dla kraju CzarnogÓra to miejsce na świecie.

Ludność na świecie

52,1

Gęstość zaludnienia dla kraju CzarnogÓra to 52,1 osób/km2.

Gęstość zaludnienia

euro (EUR)

Oficjalna jednostka monetarna dla kraju CzarnogÓra to euro (EUR).

Jednostka monetarna

UTC +1

Ustalona strefa czasowa dla kraju CzarnogÓra to UTC +1.

Strefa czasowa

Oj, svijetla majska zoro (O, jasny majowy poranku)

Tytuł hymnu państwowego dla kraju CzarnogÓra to Oj, svijetla majska zoro (O, jasny majowy poranku).

Hymn państwowy

ME

Kod ISO 3166 dla kraju CzarnogÓra to ME.

Kod ISO 3166

.me, .yu

Domena internetowa dla kraju CzarnogÓra to .me, .yu.

Domena Internetowa

MNE

Kod tablic samochodowych, rejestracyjnych aut dla kraju CzarnogÓra to MNE.

Kod samochodowy

382

Kod telefoniczny dla kraju CzarnogÓra to 382.

Kod telefoniczny

Dominująca religia dla kraju CzarnogÓra to .

Religia dominująca

Produkt Krajowy Brutto dla kraju CzarnogÓra to .

PKB

Produkt Krajowy Brutto na osobę dla kraju CzarnogÓra to .

PKB na osobę

Geografia

Długość granic Czarnogóry wynosi 614 km. 293,5 km przypada na granicę morską (linia wybrzeża Morza Adriatyckiego).

Graniczy z następującymi państwami:

  • - od zachodu z Chorwacją (14 km) i Bośnią i Hercegowiną (225 km)
  • - od wschodu z Serbią (203 km) i Albanią (172 km),
  • - od północy z Bośnią i Hercegowiną oraz Serbią

Czarnogóra zajmuje:

  • Względem powierzchni: 39. miejsce w Europie i 152. miejsce na świecie
  • Względem ludności: 38. miejsce w Europie i 164. miejsce na świecie

W wymiarze północ-południe Czarnogóra rozciąga się na długości ok. 78 km, to jest 0° i 42'. Powoduje to różnicę w długości trwania dnia między północną i południową częścią Czarnogóry. Latem na północy dzień jest dłuższy o niewiele 10 minut niż na południu, zimą - odwrotnie. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość Czarnogóry wynosi ? km, co w mierze kątowej daje 1° 55'. Czarnogóra leży w strefie czasu środkowoeuropejskiego, jest to czas słoneczny południka 15°, czyli w tej samej strefie co Polska.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów Czarnogóry:

  • 42°50' szer. geogr. N - Malda ada, Gmina Ulcinj
  • 43°32' szer. geogr. N - Mocevici, Gmina Pljevlja
  • 20°21' dług. geogr. E - Jablanica, Gmina Rožaje
  • 18°26' dług. geogr. E - Prijevor, Gmina Herceg Novi

W Czarnogórze przeważającą część powierzchni zajmują tereny górzyste m.in. Dumitor i Lovćen. W tym pierwszym znajduje się najwyższy szczyt państwa - Bobotov Kuk o wysokości 2522 m.n.p.m. Niewielkie skrawki terenów nizinnych są u wybrzeży i nad Jeziorem Szkoderskim. Jednak najniższym punktem Czarnogóry jest wybrzeże Adriatyku 0 m.

W tym nadmorskim państwie znajduje się kilka parków narodowych:

  • Nacionalni Park Durmitor - 39 tys. ha
  • Nacionalni Park Lovćen - 6,4 tys. ha
  • Nacionalni Park Biogradska gora - 5,4 tys. ha
  • Nacionalni Park Skadarsko jezero (Jezioro Skadar) - 40 tys. ha

W wnętrzu Czarnogóry występuje klimat podzwrotnikowy kontynentalny. Na wybrzeżach klimat śródziemnomorski przez co rocznie pada tu 5300 mm opadów (najwięcej w Europie). Dzięki dużym obszarom leśnym pola orne zajmują zaledwie 5% powierzchni. Czarnogórskie miasta nie zaliczają się do największych. Stolica Podgorica zamieszkuje niecałe 137 tysięcy ludzi.

Hydrografia

Rzeki

Sieć rzeczna Czarnogóry należy do zlewisk dwóch mórz ? Adriatyckiego i Czarnego. Główny dział wodny tworzą wysokie grzbiety Gór Dynarskich. Tara, Piva, Lim oraz ich dopływy spływają do Morza Czarnego. Do Adriatyku wody swe kierują Morača, Zeta (przez Jezioro Szkoderskie i rzekę Bojanę) oraz wiele krótkich i górskich rzek nawadnianych przeważnie ze źródeł podziemnych. Najdłuższą przepływającą przez Czarnogórę rzeką jest Tara, która zmierza w kierunku północno-zachodnim, niemal równolegle do brzegu morskiego oraz grzbietów Gór Dynarskich. Płynące głębokimi kanionami Tara i Piva łączą się, dając początek Drinie. Odmienny bieg mają Morača i Zeta, dwie główne rzeki czarnogórskiego zlewiska Adriatyku. Zeta wpadająca do Moračy, w przeciwieństwie do Tary i Pivy, spływa na południowy wschód. Dolina rzeki Moračy położona jest prostopadle do linii brzegowej Adriatyku. Wpadająca do Jeziora Szkoderskiego Morača ma w górnym biegu bardzo duży spadek. Miejscami na odcinku 1 km poziom wód obniża się aż o 19,7%. Do Adriatyku wpływa też wiele potoków, które są końcowymi odcinkami tzw. ponornic ? rzek, które w znacznej mierze płyną podziemnymi korytarzami.

Jeziora

Największym zbiornikiem wodnym w Czarnogórze jest Jezioro Szkoderskie (Skadarsko jezero). Powstałe w wyniku procesów krasowych zajmuje dno wielkiego polja. Wiosną, gdy okalające je niziny ulegają zalewaniu, jezioro osiąga maksymalną powierzchnię 530 km2. Takie zjawisko nosi nazwę kryptodepresji, co oznacza, że dno jeziora znajduje się poniżej poziomu morza. W Durmitorze, Bjelasicy, Prokletijach spotyka się liczne, małe jeziora polodowcowe, z których największe, Plavsko jezero, ma powierzchnię 1,99 km?. Próbując wykorzystać potencjał energetyczny górskich rzek, utworzono także kilka jezior zaporowych. Największe z nich, Pivsko jezero, ma powierzchnię 112 km?.

Historia

- Ziemie Czarnogóry wchodziły w skład imperium rzymskiego; po podziale cesarstwa w 395 Czarnogóra znalazła się w jego wschodniej części (późniejsze Bizancjum). Zamieszkana była przez plemiona ilyrijskie
- w VI wieku w Czarnogórze osiedlili się Słowianie, kraj, zwany najpierw Duklja, potem Zeta pozostawał jednak w zależności od Bizancjum
- od 1170 w składzie państwa serbskiego
- w latach 1498-1499 Turcy Osmańscy podbili prawie całą Czarnogórę, z wyjątkiem trudno dostępnych, wysokogórskich terenów, gdzie powstało autonomiczne państewko pod władzą mnichów prawosławnych z rodu Petrović-Njegoš)
- za rządów Petara I Njegosza (1782 - 1830) Czarnogóra została uznana przez Turcję i powiększyła dwukrotnie swe terytorium
- za rządów władyki-poety Petara II (1830 - 1851) nastąpił wielki rozwój kultury
- w 1851 Daniło II Petrović-Njegoš za zgodą Rosji i Austrii został świeckim księciem Czarnogóry i rozpoczął walkę o wolną i niepodległą Czarnogórę (rozważał ścisły związek z Serbią). Stolicą było miasteczko Cetynia.
- 1852 D. Petrović-Njegoš zaangażował się w nieudane powstanie w Hercegowinie, ale to go nie zniechęciło i przyłączył się do kolejnego (zwycięstwo w roku 1858 w bitwie w Grahov)
- w 1855 powstała pierwsza konstytucja Czarnogóry
- w 1860 po próbach ustalenia granic państwa i reformy jego praw, Daniło Petrović-Njegoš został zamordowany przez członka opozycji
- nowym władcą został Mikołaj I Petrowić-Niegosz
- w wyniku pokoju w San Stefano w 1878 do księstwa Czarnogóry przyłączono część ziem Wielkiej Bułgarii
- w latach 1912-1913 Czarnogóra stanęła po stronie Grecji, Serbii i Bułgarii przeciw Turkom i przez to znacznie powiększyła swoje terytorium
- w I wojnie światowej (1914-1918) brała udział po stronie Ententy, była okupowana przez wojska Austro-Węgier i Niemiec
- w 1918 weszła w skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców
- w 1919 w Czarnogórze wybuchło powstanie niepodległościowe, ostatecznie stłumione w 1924
- w 1929 po przekształceniu Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców w Królestwo Jugosławii tereny Czarnogóry stały się częścią nowej prowincji Zeta
- podczas II wojny światowej (1941-1944) okupowana najpierw przez Włochy a następnie przez Niemcy (Niezależne Państwo Czarnogórskie)
- w wyniku głosowania w 1949 roku weszła w skład Federacyjnej Republiki Jugosławii
- w 1989 wystąpienia proniepodległościowe
- w 1992 referendum niepodległościowe, 95.96% głosujących opowiedziało się za pozostaniem w związku z Serbią, z którą to Czarnogóra utworzyła wówczas nową Związkową Republikę Jugosławii
- w 1999 z powodu hiperinflacji jaka dotknęła jugosłowiańskiego dinara władze Czarnogóry wprowadziły niemiecką markę jako drugą oficjalną walutę, w roku 2000 marka stała się jedyną oficjalną walutą na terytorium Czarnogóry
- w 2002 marka niemiecka została zastąpiona przez euro
- w 2003 Związkowa Republika Jugosławii przekształcona została w luźniejszy związek pod nazwą Serbia i Czarnogóra. Ustalono że po trzech latach każda z republik związkowych będzie miała prawo rozpisać referendum w sprawie niepodległości.
- 21 maja 2006 odbyło się referendum niepodległościowe. Według Państwowej Komisji Wyborczej, 55,5% głosujących opowiedziało się za niepodległością Czarnogóry. Liczba głosów za secesją spełniła tym samym podwyższone wymogi stawiane przez Unię Europejską, konieczne dla uznania niepodległości państwa (próg 55%).
- 23 maja 2006 prezydent i premier Serbii uznali wynik referendum niepodległościowego. W kolejnych dniach akceptację deklaracji niepodległości zapowiedziały w specjalnych oświadczeniach Unia Europejska oraz m. in. Albania, Bośnia i Hercegowina, Bułgaria, Chorwacja, Macedonia, Rosja i Stany Zjednoczone.
- 3 czerwca 2006 parlament kraju proklamował niepodległość
- 28 czerwca 2006 Czarnogóra stała się 192 członkiem ONZ

Rząd i politycy

Obecnie w skład rządu Czarnogóry (Vlada Republike Crne Gore) wchodzą: premier, vicepremier oraz ministrowie.

Parlament

Parlament Czarnogóry (Skupština Republike Crne Gore) uchwala wszystkie ustawy, ratyfikuje umowy międzynarodowe, mianuje premiera, ministrów oraz sędziów wszystkich sądów, zatwierdza budżet i wykonuje wszystkie inne zadania ustalone przez konstytucję. Parlament może udzielić wotum nieufności rządowi większością głosów. Każdy poseł jest wybierany ponad 6 tysiącami głosów; od osiągnięcia tego wyniku zależy liczba posłów w parlamencie Czarnogóry (aktualnie zgromadzenie liczy 78 posłów, natomiast poprzednie liczyło 71).

Prezydent

Prezydent Czarnogóry jest wybierany na okres pięciu lat w bezpośrednich i tajnych wyborach.

Prezydent:
- reprezentuje Czarnogórę w kraju i zagranicą
- ogłasza ustawy
- zwołuje wybory parlamentarne
- przedstawia parlamentowi kandydata na premiera, a także kandydatów na prezesa i sędziów trybunału konstytucyjnego
- proponuje teren referendum
- ułaskawia więźniów
- nadaje tytuły i odznaczenia.

Symbole

Nowa, oficjalna flaga Czarnogóry została przyjęta 12 lipca 2004 roku przez czarnogórskich prawodawców. Nowa flaga powstała na kanwie osobistego sztandaru króla Czarnogóry Mikołaja I. Był on czerwony, miał złote obramowanie, złotą farbę na ramionach krzyża oraz inicjały ?HI? napisane cyrylicą (odpowiadające ?NI? w alfabecie łacińskim) reprezentujące króla Mikołaja (Nikolę) I. Te inicjały zostały pominięte na współczesnej fladze. Świętem narodowym w Czarnogórze jest dzień 12 lipca, upamiętniający kongres berliński z 1878 roku, podczas którego uznano Czarnogórę za dwudzieste siódme niepodległe państwo na świecie. Również tego dnia, w roku 1941, w Czarnogórze, rozpoczęto pierwsze, powszechne, europejskie powstanie przeciwko państwom osi. W 2004 roku, czarnogórscy prawodawcy wybrali popularną ludową pieśń Oj, svijetla majska zoro na hymn narodowy. Oficjalnym hymnem Czarnogóry podczas panowania Mikołaja I była pieśń Ubavoj nam Crnoj Gori (Do naszej, pięknej Czarnogóry). Muzykę do niego skomponował syn króla ks. Mirko Czarnogórski (1879 - 1918), ojciec ostatniego tytularnego króla, Michała. Popularnym czarnogórskim hymnem jest napisana przez króla Mikołaja I w latach sześćdziesiątych XIX wieku pieśń "Onamo, 'namo!".

Gospodarka

  • rolnictwo (uprawa oliwek, fig, winorośli, cytrusów; hodowla zwierząt)
  • rybołówstwo
  • przemysł spożywczy
  • górnictwo rud cynku, ołowiu i boksytów
  • turystyka

Demografia

Skład etniczny wg Spisu Powszechnego z 2003:

  1. Czarnogórcy: 267 669 (43,16%)
  2. Serbowie: 198 414 (31,99%)
  3. Bośniacy: 48 184 (7,77%)
  4. Albańczycy: 31 163 (5,03%)
  5. Muzułmanie: 24.625 (3,97%)
  6. Chorwaci: 6 811 (1,10%)
  7. Romowie : 2 826 (0,46%)
  8. pozostali: 4 261 (0,69%)
  9. bez narodowości: 34 332 (5,83%)

Języki wg Spisu Powszechnego z 2003:

  1. serbski: 63,49%
  2. czarnogórski: 21,96%
  3. albański: 5,26%
  4. pozostałe : 9,39%

Religie wg. Spisu Powszechnego z 2003:

  1. Prawosławni: 460 383 (74,24%) - Serbska i Czarnogórska Cerkiew Prawosławna
  2. Sunnici: 110 034 (17,74%)
  3. Katolicy: 21 972 (3,54%)

Historia